د کورنیو بېځایه کېدو د څار نړیوال مرکز په خپل تازه راپور کې ویلي چې هېواد کې د ۷ میلیون افغانانو بېځایه کېدل لا هم د افغانستان له لویو بشري ستونزو څخه ګڼل کېږي. د راپور له مخې، میلیونونه افغانان د جګړو، اقتصادي ستونزو، وچکالۍ او طبیعي پېښو له امله اړ شوي چې خپل کورونه پرېږدي او نورو سیمو ته کډه وکړي.
دغه مرکز ویلي، په ۲۰۲۵ کال کې افغانستان د جنوبي اسیا له هغو هېوادونو څخه و چې د کورنیو بېځایه شویو شمېر پکې تر ټولو لوړ ثبت شوی دی. د راپور پر بنسټ، د هېواد دننه شاوخوا اووه میلیونه کسان له خپلو اصلي سیمو بېځایه شوي، چې دا د سیمې د ټولو داخلي بېځایه شویو نږدې نیمایي برخه جوړوي.
هېواد کې د ۷ میلیون افغانانو بېځایه کېدل ولې زیات شوي؟
د راپور له مخې، د اوږدو جګړو ترڅنګ طبیعي پېښو هم د خلکو پر ژوند سخت اغېز کړی دی. ګڼې کورنۍ د ناامنۍ، بېکارۍ، وچکالۍ او سېلابونو له امله مجبوره شوې چې خپل کورونه پرېږدي.
د کورنیو بېځایه کېدو د څار مرکز وایي، یوازې د جګړو او تاوتریخوالي له امله شاوخوا ۴.۴ میلیونه افغانان بېځایه شوي دي. په ځینو سیمو کې د امنیت خراب وضعیت لا هم د خلکو د بېرته ستنېدو مخه نیسي.
همداراز، د ۲۰۲۵ کال پر مهال زلزلو او شدیدو ورښتونو هم زرګونه کورنۍ اغېزمنې کړې دي. راپور زیاتوي چې د هېواد په ختیځو ولایتونو او سمنګان کې وروستیو زلزلو ګڼ خلک اړ کړل چې لنډمهاله کمپونو او خوندي سیمو ته انتقال شي.
هېواد کې د ۷ میلیون افغانانو بېځایه کېدل, بېځایه شوې کورنۍ له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي
هغه افغانان چې د جګړو او طبیعي پېښو له امله بېځایه شوي، اوس له ګڼو اقتصادي او ټولنیزو ستونزو سره مخ دي. ډېری کورنۍ مناسب سرپناه، روغتیايي خدماتو او کافي خوراکي توکو ته لاسرسی نه لري. هېواد کې د ۷ میلیون افغانانو بېځایه کېدل
بشري بنسټونه وایي، په هېواد کې د ۷ میلیون افغانانو بېځایه کېدل د مرستو اړتیا هم ډېره لوړه کړې ده. په ځانګړي ډول ښځې او ماشومان د دې بحران تر ټولو زیانمن قشر بلل کېږي.
په ځینو ولایتونو کې بېځایه شوې کورنۍ په خیمو او موقتي استوګنځایونو کې ژوند کوي. د ژمي او دوبي سخت موسمونه د دغو خلکو ستونزې نورې هم زیاتوي.
هېواد کې د ۷ میلیون افغانانو بېځایه کېدل، د اقلیمي بدلون اغېزې هم زیاتې شوي
کارپوهان باور لري چې اقلیمي بدلون په افغانستان کې د بېځایه کېدو بحران لا پراخ کړی دی. وچکالۍ، د اوبو کمښت، ناڅاپي سېلابونه او د کرنیزو ځمکو زیانمنېدل د دې لامل شوي چې ګڼې کورنۍ خپل کلي او سیمې پرېږدي.
د راپور له مخې، که څه هم د طبیعي پېښو له امله بېځایه کېدل د تېر کال پرتله یو څه کم شوي، خو بیا هم د تېرو لسو کلونو له اوسط څخه لوړ پاتې دي.
اقتصادي شنونکي وایي، د کرنې کمزوري کېدل او د کار فرصتونو نشتوالی هم د کورنیو کډوالیو مهم عوامل دي.
نړیوال بنسټونه د مرستو غوښتنه کوي
د کورنیو بېځایه کېدو د څار مرکز ټینګار کړی چې افغانستان لا هم پراخو بشري مرستو ته اړتیا لري. دغه مرکز وایي، د معلوماتي سیستمونو پیاوړتیا، د مرستو ښه تنظیم او د بېځایه شویو د بېرته ستنېدو لپاره د زمینې برابرول مهم دي.
بشري ادارې خبرداری ورکوي، که د خلکو د ژوند شرایط ښه نه شي، نو هېواد کې د ۷ میلیون افغانانو بېځایه کېدل به لا پسې پراخ بحران رامنځته کړي.
د راپور په پای کې ویل شوي چې د اوږدمهاله ثبات، اقتصادي فرصتونو او د طبیعي پېښو پر وړاندې د چمتووالي نشتوالی د دې لامل شوی چې میلیونونه افغانان لا هم له نامعلوم راتلونکي سره مخ پاتې شي.
محمد الله افغان
