۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل؛ په افغانستان کې ډیجیټل انقلاب

د مخابراتو وزارت د نویو ارقامو له مخې، اوسمهال ۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل دي. په دې راپور کې د سیمکارتونو د ثبت، امنیتي ګټو او په لیرې پرتو سیمو کې د مخابراتي شبکو د پراختیا په اړه بشپړ جزیات ولولئ.

په معاصره نړۍ کې انټرنیټ یوازې د ساعت تېرۍ وسیله نه ده، بلکې د اقتصاد، زده کړې او ټولنیزو اړیکو بنسټیزه زیربنا ده. په افغانستان کې د مخابراتو او معلوماتي ټکنالوژۍ وزارت په خپلو تازه څرګندونو کې ویلي چې په هېواد کې ډیجیټل خدماتو ته لاسرسی په بې ساري ډول زیات شوی او اوسمهال نږدې ۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل دي. دا ارقام ښیي چې د ننګونو سره سره، د افغانستان د مخابراتو سکټور د پراختیا په لور روان دی.

۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل، د مخابراتي خدمتونو اوسنی وضعیت

د مخابراتو وزارت ویاند، عنایت الله الکوزي د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې د مخابراتي شبکو د ټولو کاروونکو شمېر ۲۶ میلیونو ته رسېدلی دی. له دې جملې څخه، ۱۶ میلیونه کسان په مستقیم ډول له انټرنیټي خدماتو ګټه اخلي او پاتې نور یوازې د غږیزو اړیکو (کالینګ) له لارې له خپلو عزیزانو سره په تماس کې دي.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان نفوس نږدې ۳۶ میلیونه اټکل شوی دی. د ۲۰۲۱ کال له اګسټ میاشتې راهیسې، د مخابراتي شرکتونو د پیرودونکو په شمېر کې نږدې ۴ میلیونه زیاتوالی راغلی دی. د دې زیاتوالي اصلي لامل لیرې پرتو او هغو سیمو ته د مخابراتي پوښښ غځول دي چې پخوا د جګړو یا جغرافیایي ستونزو له امله له خدمتونو بې برخې وې.

۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل، د سیمکارتونو ثبت او د هغې امنیتي اهمیت

د مخابراتو وزارت وايي چې تر دې دمه ۹۰ سلنه فعال سیمکارتونه په قانوني ډول ثبت شوي دي. دا یو داسې ګام دی چې هم یې د خلکو په خوندیتوب او هم یې د جرمونو په کمولو کې مهم رول لوبولی دی. مخکې له دې چې دا پروسه جدي شي، ناثبت شوي سیمکارتونه د “مزاحمو کسانو” او مجرمینو لپاره یوه لویه وسیله وه.

۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل کېدل په داسې حال کې رامنځته کېږي چې د سیمکارتونو د ثبت لپاره یو نوی ډیجیټل سیسټم رامنځته شوی دی. دا سیسټم د احصایې له مرکزي ادارې (NSIA) سره وصل دی ترڅو د جعل او تذکرو د ناسمې کارونې مخه ونیول شي. د نوي طرزالعمل له مخې، هر پیرودونکی باید خپل سیمکارت د الکترونیکي تذکرې پر بنسټ ثبت کړي.

تاریخي مخینه: له ګډوډۍ څخه تر نظمه پورې

که تېر ته نظر واچوو، د ۱۳۹۹ کال په ژمي کې د مخابراتي خدمتونو د تنظیم ادارې (اترا) ویلي وو چې په افغانستان کې ۳۴ میلیونه سیمکارتونه پلورل شوي، مګر یوازې ۲۲ میلیونه یې فعال وو. په هغه وخت کې د ناثبت شویو سیمکارتونو شتون یو لوی امنیتي ګواښ و. د جمهوري نظام پر مهال، له دغو سیمکارتونو څخه ډېری وخت د مقناطیسي ماینونو په چاودنو او نورو ورانکاریو کې کار اخیستل کېده چې ملکي تلفات یې اړول. مګر اوسنۍ ادارې د دې ستونزې د حل لپاره جدي ګامونه پورته کړي دي.

ډیجیټل حکومتولي او راتلونکي فرصتونه

دا چې ۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل دي، دا یوازې یو شمېر نه دی، بلکې د ډیجیټل حکومتولۍ لپاره یو فرصت دی. انټرنیټ ته د خلکو لاسرسی د دې زمینه برابروي چې:

آنلاین زده کړې: ځوانان وکولای شي له کورونو څخه نړیوالو تعلیمي منابعو ته لاسرسی ومومي.

اقتصادي وده: کوچني تجارتونه د انټرنیټ له لارې خپل بازار موندنه وکړي.

روڼتیا: حکومتي ادارې وکولای شي خپل خدمتونه د انټرنیټ له لارې په شفافه توګه وړاندې کړي.

ننګونې او اندېښنې

سره له دې چې د سیمکارتونو ثبت او د انټرنیټ پراختیا یوه لاسته راوړنه بلل کېږي، خو ځینې اندېښنې هم شتون لري. یو شمېر کارپوهان او هېوادوال په دې باور دي چې د سیمکارتونو بشپړ ثبت ممکن د خلکو د شخصي حریم د څارنې (Surveillance) کچه لوړه کړي. مګر حکومت ټینګار کوي چې دا یوازې د امنیت او نظم د تامین لپاره دي.

په ټوله کې، د مخابراتو سکټور وده او دا حقیقت چې ۱۶ میلیونه افغانان له نیټ برخمندېل دي، د هېواد د پرمختګ لپاره یو مثبت سیګنال دی. که څه هم د انټرنیټ بیه او کیفیت لا هم د خلکو لپاره یوه لویه پوښتنه ده، خو د پوښښ پراخوالی او د سیمکارتونو قانوني کېدل د یوې باثباته ډیجیټل ټولنې په لور مهم ګامونه دي. تمه کېږي چې په راتلونکو کلونو کې د انټرنیټ کاروونکو شمېر نور هم زیات شي او د هېواد د اقتصاد په بیارغونه کې کلیدي رول ولوبوي.