ټرانس افغان پروژه د منځنۍ او سوېلي اسیا د نښلولو یوه حیاتي رېل لاره ده. ازبکستان د دې پروژې د امکانسنجۍ او عملي چارو په برخه کې نوي ګامونه اخیستي چې سیمه به له اقتصادي پلوه بدله کړي.
د منځنۍ او سوېلي اسیا ترمنځ د سوداګریز اتصال او ترانزیټي پراختیا لپاره ټرانس افغان پروژه یو له خورا سترو او ستراتیژیکو پروژو څخه شمېرل کېږي. دا پروژه نه یوازې د افغانستان، بلکې د ټولې سیمې لپاره د اقتصادي ودې یو نوی فرصت دی. په دې وروستیو کې ازبکستان د دې لویې رېللارې د عملي کېدو په لور مهم او بنسټیز ګامونه اخیستي دي، چې د سیمې د هېوادونو ترمنځ یې هیلې ژوندۍ کړې دي.
ټرانس افغان پروژه، د ازبکستان نوي ګامونه او تخنیکي چمتووالی
د ازبکستان د ترانسپورت وزارت په حواله، «ټرېنډ» خبري اژانس راپور ورکړی چې دغه هېواد د ټرانس افغان پروژه اړوند ډېری تخنیکي او حقوقي ستونزې هوارې کړې دي. اوسمهال د پروژې د امکانسنجۍ (Feasibility Study) د چمتو کولو چارې په ګړندۍ توګه روانې دي. دا مطالعه به وښيي چې دا پروژه په کومو برخو کې تر ټولو ډېره ګټوره ده او څنګه کولای شو په لنډ وخت کې یې ساختماني چارې پیل کړو.
ازبکستان په ورته وخت کې د چین–قرغیزستان–ازبکستان د رېللارې پروژې په جوړولو هم کار کوي. دا هڅې ښيي چې ازبکستان غواړي ځان د سیمې د ترانزیټ په یو مهم مرکز بدل کړي. د دې موخې لپاره، دغه هېواد له قرغیزستان او اذربایجان سره په ګډه د برېښنايي جواز (E-permit) سیستم معرفي کړی چې د پولو هاخوا د لېږد رالېږد چارې به اسانه او ګړندۍ کړي.
ټرانس افغان پروژه، نړیوال وچ بندرونه او لوژستیکي مرکزونه
د ټرانس افغان پروژه یوازې یوه رېل لاره نه ده، بلکې د یو پراخ لوژستیکي ځنځیر برخه ده. ازبکستان په خپل هېواد کې ۲۴ ترانسپورتي مرکزونه د “نړیوالو وچو بندرونو” (International Dry Ports) په توګه ټاکلي دي. دا مرکزونه به مرسته وکړي چې له سوېلي اسیا څخه راتلونکي توکي په خوندي او چټک ډول منځنۍ اسیا او اروپا ته ولېږدول شي.
درېاړخیزه همکاري؛ افغانستان، ازبکستان او پاکستان
د یادې پروژې د عملي کولو لپاره تر ټولو مهم ګام د تېر کال د جولای په میاشت کې په کابل کې واخیستل شو. په دې تاریخي غونډه کې د افغانستان، ازبکستان او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو یو بینالحکومتي تړون لاسلیک کړ. دغه تړون د ټرانس افغان پروژه لپاره یو حقوقي چوکاټ رامنځته کړ، ترڅو د امکانسنجۍ مطالعه او وروسته د ساختماني چارو لګښتونه په ګډه تنظیم شي. دغه درېواړه هېوادونه په دې باور دي چې دا رېل لاره به د سیمې په سیاسي او اقتصادي ثبات کې کلیدي رول ولوبوي.
د پروژې مسیر او اقتصادي ځانګړنې
وړاندیز شوې ټرانس افغان پروژه به ۵۷۳ کیلومتره اوږدوالی ولري. د دې مسیر نقشه په لاندې ډول ډیزاین شوې ده:
۱. پیل: د ازبکستان له ترمذ ښار څخه.
۲. افغانستان: د مزارشریف او لوګر ولایتونو له لارې تېرېدل.
۳. پای: د خیبرپښتونخوا تر خرلاڅۍ سیمې پورې غځېدل.
تمه کېږي چې د دې دهلېز له بشپړېدو وروسته به هر کال تر ۲۰ میلیون ټنه پورې سوداګریز بار د رېلګاډي په واسطه انتقال شي. دا به نه یوازې د ترانسپورت لګښتونه ۳۰ تر ۴۰ سلنه راکم کړي، بلکې د لېږد وخت به هم له اونیو څخه ورځو ته راټیټ کړي.
د افغانستان لپاره د دې پروژې اهمیت
افغانستان د دې پروژې په زړه کې پروت دی. د ټرانس افغان پروژه په بشپړېدو سره به افغانستان په رښتینې مانا د “اسیا د اتصال په څلورلاري” بدل شي. په زرګونو افغان ځوانانو ته به د کار زمینه برابره شي، د ترانزیټ له لارې به د دولت عواید زیات شي او په هغو سیمو کې چې رېل لاره ترې تېرېږي، د سوداګرۍ نوي مرکزونه به رامنځته شي.
په پای کې ویلای شو چې ټرانس افغان پروژه د سیمې د هېوادونو ترمنځ د باور او همکارۍ یوه لویه نښه ده. که څه هم دا پروژه له ګڼو ننګونو سره مخ ده، خو د ازبکستان اوسني ګامونه او د افغانستان او پاکستان لېوالتیا ښيي چې د دې پروژې د عملي کېدو خوب حقیقت ته نږدې شوی دی. دا رېل لاره به د سیمې د وچې پورې تړلو هېوادونو ته د هند سمندر تودو اوبو ته د رسېدو تر ټولو ارزانه او خوندي لاره وي.
