ال نینو څه شی ده؟ د ملګرو ملتونو د هوا پېژندنې نړیوال سازمان (WMO) خبرداری ورکړی چې د روان کال له جون څخه تر اګست میاشتې پورې د ال نینو د رامنځته کېدو احتمال ۸۰ سلنې ته رسېدلی او ښایي نړۍ یو ځل بیا د سختو اقلیمي بدلونونو، وچکالیو، سېلابونو او غیرعادي هوايي پېښو له خطر سره مخ شي.
د دغه سازمان د تازه ارزونې له مخې، د ارام سمندر په استوایي سیمو کې د اوبو د تودوخې لوړېدل د ال نینو د بیا فعالېدو مهمې نښې بلل کېږي. متخصصان وایي، که دا پدیده پیاوړې شي، د نړۍ په ګڼو هېوادونو کې به د تودوخې، بارانونو او بادونو عادي بڼه بدله کړي.
ال نینو څه شی ده؟
ال نینو (El Niño) یوه طبیعي اقلیمي پدیده ده چې د ارام سمندر په مرکزي او ختیځو برخو کې د اوبو د سطحې د غیرعادي تودوخې له امله رامنځته کېږي. دغه بدلون یوازې د سمندر پر اوبو اغېز نه کوي، بلکې د نړۍ د هوا پر عمومي سیستم هم پراخې اغېزې لري.
د اقلیم پوهانو په وینا، کله چې د ارام سمندر اوبه له عادي حالت څخه زیاتې تودې شي، د بادونو او ورېځو طبیعي مسیرونه بدلېږي. د همدې بدلون له امله په ځینو سیمو کې بارانونه او سېلابونه زیاتېږي، خو په نورو سیمو کې وچکالي او د اوبو کمښت رامنځته کېږي. ال نینو څه شی ده؟
ال نینو عموماً هر دوه تر اوو کلونو وروسته راڅرګندېږي او اغېزې یې له څو میاشتو تر یوه کال یا تر هغه هم زیات وخت دوام کولای شي.
د ال نینو او لا نینا ترمنځ توپیر
اقلیمي متخصصان ال نینو او لا نینا د یوې اقلیمي دورې دوه مخالف حالتونه ګڼي.
د ال نینو پر مهال د ارام سمندر اوبه تودېږي او د نړۍ په ډېرو سیمو کې د هوا بڼه بدلېږي، خو د لا نینا پر مهال اوبه له عادي حالت څخه سړې وي چې د بارانونو، بادونو او تودوخې په بڼه کې بل ډول بدلونونه رامنځته کوي. ال نینو څه شی ده؟
دواړه پدیدې د نړیوال اقلیم مهمې برخې بلل کېږي او د کرنې، اوبو سرچینو او طبیعي چاپېریال پر وضعیت مستقیم اغېز لري.
نړۍ د سختو اقلیمي بدلونونو له خطر سره مخ ده
د هوا پېژندنې نړیوال سازمان اټکل کړی چې د روان کال تر نومبر میاشتې پورې د ال نینو د بشپړ فعالېدو احتمال نږدې ۹۰ سلنې ته رسېږي.
د دغه سازمان مشرې سیلېسټ ساولو ویلي، هېوادونه باید د وچکالیو، شدیدو بارانونو، سېلابونو او د تودوخې د خطرناکو څپو لپاره له وړاندې چمتووالی ولري.
د کارپوهانو په باور، د ال نینو پیاوړې بڼه کولی شي د خوراکي توکو تولید، د اوبو سرچینې، برېښنا او د خلکو ورځنی ژوند اغېزمن کړي.
ال نینو ولې د اقلیمي بدلونونو په بحث کې مهم دی؟
ساینسپوهان وایي، ال نینو په خپله یوه طبیعي پدیده ده، خو د نړیوالې تودوخې له زیاتېدو سره یې اغېزې لا سختې شوې دي.
د راپور له مخې، ال نینو د ۲۰۲۳ او ۲۰۲۴ کلونو د بېساري تودوخې په ثبتېدو کې هم مهم رول درلود. ۲۰۲۴ کال د ثبت شویو معلوماتو له مخې د نړۍ له تر ټولو ګرمو کلونو څخه و. ال نینو څه شی ده؟ ال نینو څه شی ده؟
د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتېرېش ویلي، د ال نینو احتمالي راستنېدل باید د اقلیمي بدلونونو په اړه د نړۍ لپاره یو جدي خبرداری وګڼل شي.
کومې سیمې به ډېرې اغېزمنې شي؟
د نړیوالو اقلیمي ارزونو له مخې، د ال نینو له امله ښایي:
د نړۍ په ډېرو سیمو کې د تودوخې درجه تر عادي کچې لوړه شي؛
د افریقا په ځینو برخو کې د بارانونو کچه کمه شي؛
په جنوبي اسیا کې موسمي بارانونه کمزوري شي؛
د مرکزي امریکا په یو شمېر هېوادونو کې وچکالي زیاته شي؛
په ځینو ساحلي سیمو کې د سېلابونو خطر لوړ شي.
پر افغانستان به یې څه اغېز وي؟
که څه هم افغانستان له ارام سمندر څخه لرې موقعیت لري، خو نړیوال اقلیمي بدلونونه پر دې هېواد هم اغېز کوي.
اقلیمي کارپوهان وایي، ال نینو کولی شي د افغانستان د بارانونو، واورو او موسمي شرایطو په بڼه کې بدلونونه راولي. په ځینو کلونو کې د بارانونو او سېلابونو احتمال زیاتېږي او په ځینو نورو مواردو کې د وچکالۍ خطر لوړېږي. ال نینو څه شی ده؟
د همدې لپاره متخصصان د اوبو مدیریت، کرنیز چمتووالی او د وختي خبرداري سیستمونه د احتمالي زیانونو د کمولو مهم عوامل بولي.
د هوا پېژندنې نړیوال سازمان وايي، دا مهال ۱۲۸ هېوادونه د عصري وختي خبرداري سیستمونو څخه ګټه اخلي او هدف دا دی چې تر ۲۰۲۷ کال پورې دغه خدمات د نړۍ ټولو هېوادونو ته پراخ شي. ال نینو څه شی ده؟
