په دغه تحلیلي راپور کې د زلمي خلیلزاد نوې طرحه وڅېړئ چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د یوه ځانګړي امنیتي تړون وړاندیز کوي. ایا دا تړون د کابل او اسلاماباد ترمنځ روانې امنیتي ناندرۍ پای ته رسولی شي؟ بشپړ جزیات دلته ولولئ.
د افغانستان لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد یو ځل بیا د سیمې د سیاست په اوبو کې نوې تیږه وغورځوله. د ۲۰۲۶ کال د جنوري په ۷مه، خلیلزاد په خپلو تازه څرګندونو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د یوه جامع امنیتي تړون د لاسلیک کېدو وړاندیز وکړ. د هغه په وینا، دا ډول یو تړون کولی شي د دواړو هېوادونو ترمنځ هغه امنیتي بېاعتمادي له منځه یوسي چې د لسیزو راهیسې یې سیمه ناارامه کړې ده.
افغانستان او پاکستان، د دوحې تړون او د پاکستان ناسم پوهاوی
د خلیلزاد دغه وړاندیز وروسته له هغه مخې ته راغی چې د پاکستان د پوځ ویاند جنرال احمد شریف چودري په خپلو وروستیو څرګندونو کې د دوحې تړون ته اشاره کړې وه. چودري داسې انګېرله چې ګواکې د دوحې تړون باید د افغانستان او پاکستان ترمنځ امنیتي ستونزې هم حل کړي.
خو زلمي خلیلزاد په ډاګه کړه چې د دوحې تړون یوازې د امریکا او طالبانو ترمنځ و، چې هدف یې د امریکایي ځواکونو وتل او د افغانستان د خاورې نه کارول د امریکا او د هغې د متحدینو پر ضد و. خلیلزاد په صراحت وویل چې دغه تړون د کابل او اسلاماباد ترمنځ دوهاړخیزې اړیکې نه رانغاړي، نو ځکه پکار ده چې د افغانستان او پاکستان لپاره یو جلا او خپلواک چوکاټ رامنځته شي.
افغانستان او پاکستان، د نوي امنیتي تړون محتوا څه ده؟
خلیلزاد وړاندیز کوي چې دا نوی تړون باید دواړه هېوادونه په جدي توګه ژمن کړي. د دغه وړاندیز اصلي محورونه دا دي:
د وسلهوالو ډلو کنټرول: دواړه لوري باید ژمنه وکړي چې د تحریک طالبان پاکستان (TTP)، داعش او نورو ورته ډلو ته به اجازه نه ورکوي چې د یو بل د امنیت پر ضد فعالیت وکړي.
متقابل احترام: دواړه هېوادونه باید د یو بل ځمکنۍ بشپړتیا ته درناوی وکړي.
دریمګړی څارونکی: خلیلزاد وایي د دې لپاره چې پر تړون باور وشي، باید یو درېیم لوری (لکه ملګري ملتونه یا یو بېطرفه هېواد) د دغه تړون د عملي کېدو څارنه وکړي.
دا ډول تړون په داسې حال کې وړاندیز کېږي چې د افغانستان او پاکستان اړیکې اوس مهال په خورا ترینګلي حالت کې دي. اسلاماباد ادعا کوي چې TTP له افغان خاورې بریدونه کوي، په داسې حال کې چې کابل بیا دا تورونه ردوي او ټینګار کوي چې د پاکستان امنیتي ستونزې د هغوی کورنۍ موضوع ده.
ایا طالبان خبرو ته چمتو دي؟
د خلیلزاد د وړاندیز تر ټولو مهمه برخه دا ده چې هغه وایي د اسلامي امارت له مشرانو سره یې په خپلو وروستیو لیدنو او خبرو کې دا حس کړې چې هغوی د داسې یوه تړون په اړه مذاکراتو ته چمتو دي. دا په دې معنی ده چې کابل ښايي د اسلاماباد د امنیتي اندېښنو د حل لپاره یو قانوني او ډیپلوماټیک حل لاره وغواړي، خو په دې شرط چې پاکستان هم ورته ګام پورته کړي.
خلیلزاد په خپله وینا کې یو مشهور اصطلاح وکاروله: «توپ اوس د پاکستان په میدان کې دی.» دا په دې معنی ده چې که پاکستان په رښتیا هم د خپلو امنیتي ننګونو حل غواړي، نو باید له کابل سره د تورونو د لګولو پر ځای د میز تر شا کښېني او یو قانوني تعهد رامنځته کړي.
د افغانستان او پاکستان د اړیکو راتلونکی
که چیرې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د خلیلزاد په وړاندیز شوې بڼه یو امنیتي تړون لاسلیک شي، دا به په سیمه کې یو “بدلون راوړونکی” ګام وي. په تېرو څو کلونو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ امنیتي لانجې د دې لامل شوې چې سوداګري په ټپه ودرېږي، سرحدونه وتړل شي او د دواړو هېوادونو عام ولس له اقتصادي ستونزو سره مخ شي.
د کارپوهانو په باور، یو رسمي امنیتي تړون کولی شي د پوځي نښتو مخه ونیسي او د تورونو لګولو کلتور پای ته ورسوي. مګر اصلي پوښتنه دا ده چې ایا د پاکستان پوځي اداره به چمتو شي چې د افغانستان له اوسني حکومت سره د یو برابر لوري په توګه تړون لاسلیک کړي؟
په پایله کې، د زلمي خلیلزاد وړاندیز که څه هم په کاغذ باندې یو منطقي حل ښکاري، خو په عمل کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د لسیزو راهیسې د بېاعتمادۍ دیوالونه دومره لوړ دي چې د یوه تړون لاسلیک کېدل به ډېر سیاسي جرئت او نړیوال تضمین ته اړتیا ولري. که اسلاماباد د خلیلزاد دغه وړاندیز ته مثبت ځواب ووایي، ښايي د جنوبي اسیا په امنیتي نقشه کې یو نوی او روښانه څپرکی پرانیستل شي.
