د ملګرو ملتونو تازه شمېرې ښيي چې راستانه شوي افغان کډوال له سختو اقتصادي ننګونو سره مخ دي او یوازې ۱۱٪ یې کار موندلی دی. په دغه راپور کې د بیا مېشتېدنې، د اسنادو نشتوالي او په هېواد کې د بېکارۍ د بحران په اړه بشپړ جزیات ولولئ.
په تېرو څو کلونو کې د سیمې له هېوادونو، په ځانګړې توګه له پاکستان او ایران څخه د افغانانو د جبري او داوطلبانه راستنېدو لړۍ خورا ګړندۍ شوې ده. مګر د ملګرو ملتونو نوي ارقام او ارزونې ښيي چې یوازې هېواد ته راستنېدل د یوې خوندي او باثباته راتلونکي په معنی نه دي. د نړیوالو بنسټونو په وینا، افغان کډوال د راستنېدو وروسته له داسې سختو اقتصادي او ټولنیزو ننګونو سره مخ کېږي چې د هغوی بیا مېشتېدنه یې له جدي خطر سره مخ کړې ده. تازه شمېرې ښيي چې یوازې ۱۱ سلنه ستانه شوي افغانان توانېدلي دي چې په داخل کې کار پیدا کړي.
افغان کډوال، د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) تازه راپور
د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) د یکشنبې په ورځ په یو خپور کړي راپور کې خبرداری ورکړی چې افغانستان ته بېرته ستنېدا په اتوماتیک ډول د یوې بریالۍ بیا مېشتېدنې تضمین نه کوي. په دغه راپور کې راغلي چې ډېری افغان کډوال چې په ۲۰۲۵ کال کې هېواد ته راستانه شوي، لا هم د ژوند د لومړنیو اړتیاوو د پوره کولو او د عاید د پیدا کولو په برخه کې له جدي ستونزو سره لاس او ګریوان دي.
د IOM د ارزونې له مخې، له هرو څلورو ستنو شویو کسانو څخه یو تن نه دی توانېدلی چې په خپل ټاکلي استوګنځي کې مېشت شي. دا په دې معنی ده چې د سرپناه نشتوالی او په اصلي سیمو کې د امکاناتو کمښت د دې لامل شوی چې کډوال یو ځل بیا په داخل کې د بېځایه کېدو له تجربې سره مخ شي.
افغان کډوال، د اسنادو نشتوالی؛ د کار موندنې پر وړاندې لوی خنډ
یو له هغو بنسټیزو ستونزو څخه چې ستانه شوي افغان کډوال ورسره مخ دي، د هویت د قانوني اسنادو نشتوالی دی. راپور ښيي چې له نیمایي څخه زیات راستانه شوي کسان ضروري اسناد (لکه تذکره یا نور حقوقي کاغذونه) نه لري. د اسنادو نشتوالی نه یوازې دا چې هغوی ته په روغتونونو او ښوونځیو کې د خدماتو ترلاسه کول ستونزمن کوي، بلکې په رسمي او غیر رسمي برخو کې د کار موندنې فرصتونه هم ترې اخلي.
برسېره پر دې، ۲۵ سلنه ستانه شوي کسان د امنیتي، کلتوري یا اقتصادي لاملونو له امله نه دي توانېدلي چې خپلو اصلي ولسوالیو یا پلرنیو سیمو ته بېرته ستانه شي، چې دا چاره د هغوی د ټولنیز او اقتصادي ادغام پروسه لا پسې پېچلې کوي.
اقتصادي فشارونه او د بېکارۍ بحران
افغانستان اوسمهال له یو بېساري اقتصادي بحران سره مخ دی. د IOM په راپور کې راغلي چې د ستنو شویو کورنیو ۵۶ سلنه مشران وایي چې د خپلو کورنیو لومړنۍ اړتیاوې، لکه خواړه او روغتیايي خدمتونه، نشي پوره کولی. دا ارقام ښيي چې راستنېدونکي نه یوازې دا چې د ژوند نوې پاڼه نشي پرانیستلی، بلکې د لوږې له جدي ګواښ سره مخ دي.
د کار موندلو په برخه کې وضعیت لا پسې خراب دی. د شمېرو له مخې، د ستنو شویو کورنیو ۳۵ سلنه مشران او ۳۶ سلنه هغه ځوانان چې په یوازې توګه بېرته ستانه شوي، په بشپړ ډول بېکاره دي. دا بېکاري د دې لامل کېږي چې دغه کسان یو ځل بیا د قاچاقي لارو له لارې بهرنیو هېوادونو ته د تګ هڅه وکړي، چې په پایله کې د کډوالۍ دا تکراري لړۍ دوام مومي.
د ۲۰۲۵ کال د راستنېدو شمېرې
د اسلامي امارت د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت په خپلو راپورونو کې ویلي چې په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۱.۸ میلیونه افغان کډوال له پاکستان، ایران او نورو هېوادونو څخه بېرته هېواد ته راستانه شوي دي. که څه هم حکومت دا یوه بریا بولي، خو نړیوال بنسټونه خبرداری ورکوي چې یوازې د کډوالو راستنول کافي نه دي. که چېرې دغه ۱.۸ میلیونه کسانو ته کار، قانوني اسناد او لومړني خدمات برابر نشي، نو د دوی شتون به د افغانستان په لا وړاندې نازک بشري او اقتصادي وضعیت باندې یو دروند بار شي.
پایله او حل لارې
د ملګرو ملتونو او نورو نړیوالو مرستندویه ادارو غوښتنه دا ده چې نړیواله ټولنه او د افغانستان سرپرست حکومت باید د راستنو شویو افغان کډوال د بیا مېشتېدنې لپاره پر اوږدمهاله پروژو پانګونه وکړي. یوازې بیړنۍ بشري مرستې (لکه د یو وخت خواړه) نشي کولی د دغه لوی قشر ستونزې حل کړي.
د کاري فرصتونو رامنځته کول، د کوچنیو پورونو ورکول، د حرفوي زده کړو برابرول او په چټک ډول د هویت د اسنادو ویش هغه ګامونه دي چې کولی شي له راستنو شویو افغانانو سره مرسته وکړي ترڅو په خپله خاوره کې باعزته ژوند پیل کړي. که داسې ونشي، نو د ۱۱ سلنه کار موندنې دغه کچه به نه یوازې دا چې لوړه نشي، بلکې ښايي د نوي بشري ناورین لامل وګرځي.
