افغانستان ته د شهباز شریف ګواښ او د ترهګرۍ په اړه د هغه تازه څرګندونې د دواړو هېوادونو ترمنځ ډیپلوماټیک کړکېچ نوې کچې ته رسولی دی. د سوداګرۍ بندېدو او امنیتي تورونو په اړه بشپړ جزیات دلته ولولئ.
په کابل کې له یوې خونړۍ بمي حملې یوه ورځ وروسته، د پاکستان او افغانستان ترمنځ لفظي شخړو او سیاسي فشارونو یو ځل بیا زور اخیستی دی. افغانستان ته د شهباز شریف ګواښ په داسې حال کې مطرح کېږي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ لارې تړل شوې او امنیتي بې باوري اوج ته رسېدلې ده. د پاکستان لومړي وزیر په خپلو تازه څرګندونو کې د کابل پر اوسني سرپرست حکومت سختې نیوکې کړي او هغوی یې د پرېکړې کولو پر دوه لاري درولي دي.
افغانستان ته د شهباز شریف ګواښ، د شهباز شریف څرګندونې او د سولې پوښتنه
د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف د سېشنبې په ورځ په یوې رسمي غونډه کې وویل، چې افغانستان باید اوس دا څرګنده کړي چې ایا غواړي په سوله کې ژوند وکړي که نه. نوموړي په کابل کې د موقتي حکومت پر چارواکو غږ وکړ چې که له پاکستان سره سولې ته لېوالتیا نه لري، نو لږ تر لږه دې پر خپل ولس رحم وکړي.
افغانستان ته د شهباز شریف ګواښ یوازې په لفظي کچه محدود پاتې نه شو، بلکې هغه په ډاګه کړه چې د افغانستان له خاورې د وسلهوالو ډلو د فعالیتونو نه مخنیوی د دې لامل شوی چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریزې اړیکې په ټپه ودرېږي.
افغانستان ته د شهباز شریف ګواښ، د سوداګرۍ بندیز او د لارو تړل کېدل
پاکستان له تېر کال راهیسې د افغانستان پر وړاندې د سوداګرۍ په برخه کې سخت دریځ غوره کړی دی. شهباز شریف ادعا کوي چې دوی په خپله خوښه لارې نه دي تړلي، بلکې کابل هغوی دې ته اړ کړي دي. خو تاریخي حقایق ښيي چې پاکستان تل په بېلابېلو پلمو، په ځانګړي ډول د افغانستان د مېوو او حاصلاتو د رسېدو په موسم کې لارې تړلي ترڅو افغان سوداګرو ته مالي زیان واړوي.
له همدې امله، دا ځل طالبانو ویلي چې که پاکستان لارې پرانیزي هم، افغانستان به یې تر هغو پر نه نیسي چې اسلاماباد یو کلک نړیوال تضمین نه وي ورکړی. افغان لوری غواړي ډاډ ترلاسه کړي چې پاکستان به بیا هیڅکله په سیاسي پلمو سوداګري نه ځنډوي.
د ترهګرۍ تورونه او د دوحې تړون
شهباز شریف یو ځل بیا د ټيټيپي (TTP) او بياېلاې (BLA) یادونه وکړه او ویې ویل چې کابل د دوحې تړون پر بنسټ خپلې ژمنې نه دي پوره کړي. هغه ادعا وکړه چې افغانستان باید د ټولو ترهګرو ډلو پر وړاندې جدي اقدام وکړي.
بلخوا، د طالبانو حکومت دا تورونه په کلکه ردوي. هغوی وایي چې د افغانستان خاوره د هیڅ هېواد پر ضد نه کارول کېږي. افغان چارواکي برعکس ادعا کوي چې پاکستان پخپله په بلوچستان کې داعش ډلې ته پناهځایونه ورکړي ترڅو په افغانستان کې بریدونه ترسره کړي. دا د تورونو هغه لړۍ ده چې د دواړو لورو ترمنځ یې د باور فضا په بشپړ ډول له منځه وړې ده.
د کډوالو جبري ایستل او بشري وضعیت
د سیاسي فشارونو یوه بله برخه د افغان کډوالو په زوره ایستل دي. پاکستان په داسې حال کې لکونه افغانان وایستل چې هغوی ته یې د خپلو شتمنیو د پلورلو اجازه هم ورنکړه. شهباز شریف که څه هم له مېلمهپالنې یادونه وکړه، خو نیوکه یې وکړه چې افغان حکومت یې مننه نه ده کړې. دا په داسې حال کې ده چې نړیوالو حقوقي بنسټونو د پاکستان دا ګام د بشري حقونو نقض بللی دی.
سیاسي شنونکي په دې باور دي چې افغانستان ته د شهباز شریف ګواښ د پاکستان د خپلو کورنیو ناکامیو د پټولو یوه هڅه ده. د هغوی په وینا، کوم وسلهوال چې پخوا پاکستان د خپلو ګټو لپاره کارول، اوس بېرته د هغوی پر ضد راپورته شوي دي. د کابل او اسلاماباد ترمنځ دا کړکېچن وضعیت نه یوازې د دواړو هېوادونو اقتصاد ته زیان رسوي، بلکې د سیمې ثبات هم ګواښي. که چېرې دواړه لوري د ډیالوګ او رښتینې همکارۍ لار غوره نه کړي، نو دا ډول ګواښونه به یوازې د ولسونو ترمنځ واټن زیات کړي.
