د افغانستان زعفران یو ځل بیا په نړیواله کچه وځلېدل او د لسم ځل لپاره یې د نړۍ د تر ټولو غوره او باکیفیته زعفرانو لومړی مقام خپل کړ. په دې راپور کې د هرات زعفرانو د بریا او نړیوالو سیالیو په اړه بشپړ جزیات ولولئ.
په نړیوالو بازارونو کې د کرنیزو محصولاتو ترمنځ د سیالۍ په ډګر کې، یو نوم تل په لوړ غږ یادېږي او هغه د افغانستان زعفران دي. د افغانستان دغه “سره زر” یو ځل بیا ثابته کړه چې د کیفیت او خوند په برخه کې په ټوله نړۍ کې هیڅ سیال نه لري. د تازه نړیوالو ارزونو له مخې، د هرات زعفران د لسم کال لپاره په پرلهپسې توګه د نړۍ د تر ټولو غوره او باکیفیته زعفرانو په توګه وپېژندل شول.
د افغانستان زعفران، د بروکسل نړیواله سیالي او د بریا ریکارډ
دا ستره بریا د بلجیم په مرکز بروکسل کې د “نړیوالې ذایقې انستیتیوت” (International Taste Institute) له لوري اعلان شوه. دغه انستیتیوت چې له ۲۰۰۵ کال راهیسې په نړیواله کچه د خوراکي توکو او څښاک کیفیت ارزوي، د نړۍ یو له خورا باوري ادارو څخه ګڼل کېږي. د خوند د ارزونې په دغه پړاو کې د نړۍ له بېلابېلو هېوادونو څخه څه باندې ۲۵۰ تنه مسلکي اشپزان او د ذایقې متخصصین د حکمیت په توګه ناست وو.
د افغانستان زعفران په داسې حال کې لومړی مقام خپلوي چې په دغو سیالیو کې د نړۍ د زعفرانو نور لوی تولیدوونکي هېوادونه لکه ایران، هسپانیا او یونان هم شتون درلود. د متخصصینو په نظر، د افغانستان محصول د رنګ، بوی او خوند په برخه کې تر ټولو لوړې نمرې ترلاسه کړې دي.
د افغانستان زعفران، ایران؛ د افغانستان تر ټولو جدي سیال
که څه هم ایران په کمیت او د تولید په حجم کې په نړۍ کې لومړی مقام لري، خو کله چې خبره کیفیت ته راځي، نو د افغانستان زعفران ترې مخکې دي. ایران هڅه کوي چې په نړیوالو بازارونو کې خپل ځای خوندي کړي، خو د افغانستان د خاورې ځانګړتیاوې او د اقلیم مناسبوالی د دې لامل شوی چې د افغانستان محصول پیاوړی بوی او د رنګ ورکولو خورا لوړ توان ولري. د هسپانیې او یونان زعفران هم په نړیواله کچه شهرت لري، خو د هرات زعفرانو د لسم ځل لپاره هغوی ته ماته ورکړه او د کیفیت نښان (Superior Taste Award) یې ترلاسه کړ.
ولې د افغانستان زعفران بېساري دي؟
ساینسپوهان او د کرنې متخصصین وایي چې د افغانستان، په ځانګړې توګه د هرات ولایت د ځمکې جوړښت او هوا د زعفرانو د کښت لپاره خورا مثالي ده. هغه معیارونه چې دا زعفران یې نړیوال کړي دي، په لاندې ډول دي:
د رنګ ورکولو ځواک: د کروسین (Crocin) کچه په کې خورا لوړه ده.
پیاوړی بوی: د سافرانال (Safranal) غوړ په کې په طبیعي توګه زیات دي.
طبیعي خوند: هیڅ ډول کیمیاوي موادو ته اړتیا نه لري او په طبیعي ډول د خوند یو بېساری ترکیب وړاندې کوي.
همدا لامل دی چې په تېرو ۹ کلونو کې هم دغه مقام یوازې له افغانستان سره و او سږکال یې دا بریا لس کلنه کړه.
د زعفرانو تاریخي مخینه په افغانستان کې
په افغانستان کې د زعفرانو کښت ته جدي او مسلکي پاملرنه په ۱۳۸۰ لمریز کال (۲۰۰۱ میلادي) کې له هرات ولایت څخه پیل شوه. په هغه وخت کې د کوکنارو د کښت د بدیل په توګه د زعفرانو ترویج پیل شو. افغان بزګرانو ډېر ژر درک کړه چې دغه نبات نه یوازې د هغوی اقتصاد بدلولی شي، بلکې د هېواد نوم هم په نړیواله کچه روښانه کوي.
له هرات وروسته، د زعفرانو کښت په تدریجي ډول نورو ولایتونو لکه کندهار، بلخ، فاریاب او سرپل ته هم وغځېد. نن ورځ زرګونه افغان کورنۍ، په ځانګړې توګه ښځې، د زعفرانو د ګلانو په ټولولو او پروسس کې په کار بوختې دي، چې دا د هېواد د اقتصاد لپاره یو لوی ملاتړ دی.
اقتصادي اهمیت او راتلونکی
د دغه نړیوال مقام ترلاسه کول په دې معنی دي چې په نړیوالو بازارونو کې د افغانستان زعفران په لوړه بیه پلورل کېدای شي. اوسمهال د افغانستان حکومت او سوداګر هڅه کوي چې دغه محصول په معیاري کڅوړو (Packaging) کې اروپا، امریکا او عربي هېوادونو ته صادر کړي.
د کارپوهانو په وینا، که چیرې حکومت د زعفرانو پروسس او نړیوال بازار موندنې ته لا ډېره پاملرنه وکړي، نو دا محصول کولی شي د افغانستان د صادراتو لویه برخه جوړه کړي او هېواد له اقتصادي پلوه په خپلو پښو ودروي. د افغانستان زعفران اوس یوازې یو بوټی نه دی، بلکې د افغان بزګر د همت او د افغانستان د پاکې خاورې د برکت نښه ده چې نړۍ ورته د درناوي سر ټیټوي.
