په دې راپور کې د ایران او امریکا ترمنځ د روانې جګړې د پای ته رسولو لپاره د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان جزیات، د تهران غبرګون او د دواړو لوریو شرطونه ولولئ.
د منځني ختیځ د کړکېچ په دوام، تازه راپورونه ښيي چې متحده ایالاتو د ایران او اسراییل ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره یوه نوې طرحه وړاندې کړې ده. که څه هم ویل کېږي چې د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان د سولې لپاره یو ګام دی، خو تهران لا دمخه دغه وړاندیز په کلکه رد کړی او خپل شرایط یې وړاندې کړي دي.
د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان کې څه شامل دي؟
د اسراییل د ۱۲م چینل د راپور له مخې، په دغه طرحه کې پر ایران سخت شرطونه ایښودل شوي دي. په د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان کې تر ټولو مهمه غوښتنه دا ده چې ایران باید هیڅکله د اټومي وسلو د جوړولو هڅه ونه کړي او خپل ټول بډایه شوي یورانیم د ملګرو ملتونو اټومي ادارې ته وسپاري. دغه راز، په د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان کې ټینګار شوی چې ایران باید په سیمه کې د خپلو نیابتي ډلو لکه حزب الله، حماس او حوثیانو مالي او نظامي ملاتړ په بشپړ ډول ودروي.
د دغه وړاندیز بله مهمه برخه د هرمز تنګي بیا پرانستل دي. په د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان کې راغلي چې ایران باید دغه نړیواله سمندري لاره د ټولو لپاره خلاصه کړي، ترڅو د نړۍ د تېلو او ګازو د لېږد مخه ونه نیول شي. د دې په بدل کې، امریکا ژمنه کړې چې پر ایران لګول شوي ټول نړیوال بندیزونه به لېرې کړي.
تهران ولې د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان رد کړ؟
ایراني چارواکو، په ځانګړي ډول د پارلمان مشر محمد باقر قالیباف، دغه طرحه یو اړخیزه بللې ده. د ایران د پریس ټلویزیون په وینا، د هغوی لپاره د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان د منلو وړ نه دی ځکه چې په دې کې د ایران امنیتي تضمینونه او د جګړې د تاوانونو ورکړه نه ده شامله شوې. ایران ادعا کوي چې دغه ډول وړاندیزونه یوازې د تېلو د بازارونو د کنټرول او له سیاسي دلدل څخه د امریکا د خلاصون لپاره دي.
د ایران خپل شرطونه او د جګړې برخلیک
د ایران د حکومت له خوا د جګړې د پای ته رسولو لپاره پنځه شرطونه وړاندې شوي چې له د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان سره هیڅ ورته والی نه لري. ایران غوښتنه کوي چې لومړی باید د دښمن لخوا بریدونه او وژنې بندې شي او د جګړې د زیانونو جبران ورکړل شي. هغوی د هرمز تنګي د کنټرول حق هم د ځان بولي، چې دا چاره له د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان سره په ټکر کې ده.
په داسې حال کې چې ډونلډ ټرمپ ویلي ایران خبرو ته لېواله دی، خو په سیمه کې نظامي وضعیت برعکس ښکاري. دمګړۍ زرګونه امریکایي سرتېري د ایران پر لور روان دي، چې ښايي ماموریت یې د هرمز تنګي خلاصول وي. د کتونکو په باور، که دواړه لوري پر د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان یا کوم بل بدیل هوکړې ته ونه رسېږي، د جګړې لمن ښايي نوره هم پراخه شي.
په پای کې، لا هم روښانه نه ده چې د ایران اوسنی مشرتابه به له متحده ایالاتو سره مخامخ خبرو ته کښېني او که نه، خو د ټرمپ ۱۵ مادهییز پلان په ډیپلوماټیکو کړیو کې د یو جدي خو نلانجمن بحث په توګه پاتې دی.
