ګلاله وردګ
د فضل احمد معنوي تحلیل د طالبانو او پاکستان ترمنځ ۱۴ مهم اختلافونه څېړي؛ له ټيټيپي او ډیورنډ څخه تر هند، ایران، سوداګرۍ، اقتصاد او تر سیمهییز نفوذ پورې.
د افغانستان د عدلیې پخواني وزیر فضل احمد معنوي د طالبانو او پاکستان اړیکې له ګڼو ژورو اختلافونو ډکې بللې او ویلي یې دي چې د دواړو خواوو ترمنځ «۱۴ پرانیستي زخمونه» شته. معنوي تر دې مخکې هم ټيټيپي د سیمې د پېچلې امنیتي معادلې برخه بللې ده.
د فضل احمد معنوي تحلیل ښيي چې د کابل او اسلاماباد اوسنی کړکېچ یوازې د تحریک طالبان پاکستان یا ټيټيپي پر سر نه دی، بلکې د نفوذ، ډیورنډ، هند، اقتصاد، سوداګرۍ او د افغانستان د راتلونکي په څېر موضوعات هم د اختلاف اساسي برخې دي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ ۱۴ پرانیستي زخمونه
۱- ټيټيپي؛ د ایرې لاندې اور: معنوي وايي، پاکستان له طالبانو غواړي چې ټيټيپي مهار کړي، خو طالبان نه غواړي او نه هم په اسانۍ د پاکستان د امنیت لپاره له یوې همریښې ډلې سره جګړې ته داخلېدای شي.
۲- د پخواني نفوذ کمېدل: د هغه په باور، پاکستان داسې طالبان غوښتل چې تر نفوذ لاندې یې وي، خو اوسني طالبان هڅه کوي وښيي چې کابل له اسلاماباده امر نه اخلي.
۳- له هند سره اړیکې: معنوي استدلال کوي چې له نوي ډیلي سره د طالبانو نږدې کېدل د پاکستان لپاره یوازې یوه ډیپلوماټیکه موضوع نه، بلکې حساسه امنیتي مسئله ده.
۴- ډیورنډ: پاکستان ډیورنډ رسمي نړیواله پوله ګڼي، خو معنوي وايي، طالبان دا موضوع په هماغه بڼه حل شوې نه بولي؛ له همدې امله اختلاف لا ژوندی دی.
۵- «لر او بر»: د معنوي په اند، د ډیورنډ دواړو خواوو ته د پښتنو پر هویت او یووالي ټینګار د پاکستان د کورني سیاست لپاره حساسیت رامنځته کوي.
۶- له نیابتي ډلې تر واکمن ځواک: د هغه په خبره، طالبان نور د پخوا په څېر کوچنی متحد نه دي؛ هغوی اوس په افغانستان کې واکمن دي او اړیکه یې له پاکستان سره پخوانی شکل نه لري.
۷- د تېرو فشارونو حافظه: معنوي وايي، طالبان د پاکستان پخوانۍ مرستې نه دي هېرې کړې، خو ورسره د غړو نیول، فشارونه، مداخلې او سپکاوی هم د دوی په حافظه کې پاتې دي. د فضل احمد معنوي تحلیل
له پښتني سیاست څخه تر اقتصادي او مذهبي نفوذ پورې
۸- د پاکستان پښتانه: د فضل احمد معنوي تحلیل استدلال کوي چې په افغانستان کې سیاسي بدلونونه د پاکستان پر پښتني ټولنه هم اغېز کولای شي او اسلاماباد دا موضوع د کورني سیاست له زاویې څاري.
۹- د مطلق نفوذ تصور: معنوي وايي، له ۲۰۲۱ کال وروسته څرګنده شوه چې نفوذ او بشپړ کنټرول یو شی نه دي او پاکستان نور نه شي کولای د طالبانو ټولې پرېکړې مدیریت کړي.
۱۰- د سوداګرۍ بدیلې لارې: د هغه په باور، له ایران، منځنۍ اسیا، چین او نورو بازارونو سره د افغانستان د اړیکو پراخېدل د پاکستان پخوانی سوداګریز فشار کمزوری کوي.
۱۱- ایران: معنوي ایران د پاکستان د سیمهییز اقتصادي او ترانزیټي نفوذ یو سیال بولي او وايي، له تهران سره د طالبانو پراخېدونکې اړیکې اسلاماباد ته نوې ننګونه ده.
۱۲- کانونه او اقتصاد: د هغه په تحلیل کې افغانستان نور یوازې د پاکستان د نفوذ ډګر نه دی؛ چین، ایران، هند، د منځنۍ اسیا هېوادونه او خلیجي هېوادونه هم د اقتصادي فرصتونو لپاره حضور غواړي.
۱۳- مذهبي نفوذ: معنوي وايي، پخوا د افغانستان د دیني زدهکړو او فتواوو د نفوذ یوه مهمه سرچینه د پاکستان دیني مدرسې وې، خو اوس کندهار غواړي د مذهبي تصمیم نیونې خپل مرکز ولري.
۱۴- له ټيټيپي لویه اندېښنه: معنوي اټکل کوي چې که امنیتي اختلاف په پراخې سیاسي سیالۍ بدل شي، پاکستان ښايي د فشار لپاره د طالبانو مخالفو سیاسي او ټولنیزو ظرفیتونو ته مخه کړي؛ په هغه صورت کې به اختلاف یوازې تر سرحدي مسئلو محدود نه وي.
په پای کې د فضل احمد معنوي تحلیل دې پایلې ته رسېږي چې د طالبانو او پاکستان لانجه یوازې د ټيټيپي پر سر نه ده. د نفوذ څرنګوالی، امنیت، ډیورنډ، هند، سوداګري، اقتصاد او د افغانستان راتلونکی د دواړو خواوو ترمنځ د اختلاف پراخې برخې جوړوي.
معنوي باور لري چې طالبان د پاکستان په تړاو له یوې مهمې معادلې سره مخ دي: یا پخوانۍ متکي اړیکه وساتي، چې د هغه په اند اوس ورته ستونزمنه شوې، او یا له اسلاماباد سره د متقابلو ګټو او خپلواک سیاست پر بنسټ نوې اړیکه تعریف کړي. د فضل احمد معنوي تحلیل د فضل احمد معنوي تحلیل د فضل احمد معنوي تحلیل
