پوه شئ چې د IQ ماهیت څه دی؟ دا راپور د ذکاوت کچې (IQ) تاریخي ریښې، د ذهن تخنیکي ځواک او د عقل، اخلاقو او عاطفې ترمنځ بنسټیز توپیرونه په بشپړ ډول بیانوي.
په معاصر ژوند کې کله چې د IQ (د ذکاوت کچه) نوم اخیستل کېږي، په عامه اذهانو کې سمدستي د یوه داسې کامل انسان تصویر جوړېږي چې هم به پوه وي، هم عاقل او هم د لوړو اخلاقو خاوند؛ خو که د دغې اصطلاح تاریخي بهیر ته ځیر شو، نو حقیقت له دې تصور سره ډېر توپیر لري. د IQ ماهیت په بنسټیز ډول د ذهن د مشخصو برخو د اندازه کولو لپاره دی، نه د انساني کمال لپاره.
تاریخي ریښې او د هدف بدلون
دا کیسه د نولسمې پېړۍ په وروستیو کې له فرانسې څخه پیل شوه. ارواپوه الفریډ بینه د لومړي ځل لپاره یوه ازموینه جوړه کړه ترڅو هغه ماشومان وپېژني چې په زدهکړو کې ځانګړي ملاتړ ته اړتیا لري. په هغه وخت کې د IQ ماهیت د ماشومانو سره مرسته وه، نه طبقه بندي. خو کله چې دا مفکوره د امریکا متحده ایالاتو ته ورسېده، له خپل اصلي مسیر څخه ووتله او د انسانانو د ارزښت او ټولنیز موقف د ټاکلو په یوه وسیله بدله شوه.
کله چې IQ پوځي او نظامي سیسټمونو ته ننوته، نو ماهیت یې له خدمت څخه قضاوت ته واوښت. په دې پړاو کې دا ازموینه د انسانانو د طبقهبندۍ، د مهاجرت د کنټرول او حتی د نژادي برترۍ د ثبوت لپاره وکارول شوه، چې دا د IQ په اړه د ډېرو ناسمو قضاوتونو سرچینه وګرځېده.
د IQ ماهیت او تخنیکي محدودیتونه
له همدې ځایه دا ناسم فکر عام شو چې هر لوړ IQ لرونکی انسان په هر څه پوهېږي. په داسې حال کې چې د IQ ماهیت یوازې د ذهن ځینې مشخصې برخې لکه انتزاعي فکر، د الګو پېژندنه او د معلوماتو چټک پروسس اندازه کوي. دا ازموینه د انسان د شخصیت پر ژورو برخو لکه اخلاقو، وجدان، عاطفې او تفکر باندې هېڅ رڼا نه اچوي.
د عقل، اخلاقو او IQ ترمنځ توپیر
دا چې ولې لوړ IQ د هوښیارۍ او انساني کمال په مانا نه دی، لامل یې دا دی چې د IQ ماهیت یوازې د ذهن تخنیکي ځواک ښيي. عقل یوازې د معلوماتو تحلیل نه، بلکې د ژوند د تجربو په رڼا کې د غوره انتخاب کولو وړتیا ده. اخلاق موږ ته د سم او غلط تمیز راښيي، خو IQ یوازې دا راښيي چې یو کار په څومره سرعت ترسره کړو. تاریخ د داسې کسانو شاهد دی چې IQ یې خورا لوړه وه، خو د وجدان د نشتوالي له امله یې نړۍ ته لوی زیانونه اړولي دي.
عاطفه او بشپړ انسان
بل لور ته، انساني عاطفه (EQ) موږ ته له نورو سره د همدردۍ چل راښيي. یو لوړ IQ لرونکی انسان ممکن د معلوماتو په تحلیل کې بې جوړې وي، خو له عاطفي پلوه یو بېحسه او سوړ موجود وي. له همدې امله، موږ ویلی شو چې د IQ ماهیت د انسان د شخصیت د اندازه کولو لپاره یو نیمګړی معیار دی.
یو رښتینی او بشپړ انسان هغه نه دی چې یوازې یې ذهن تېز وي، بلکې هغه څوک دی چې ذهني ځواک یې د عقل په رڼا، د اخلاقو په چوکاټ او د عاطفې په روح کې نغښتی وي. ذکاوت پرته له وجدان او عاطفې نه یوازې ګټور نه دی، بلکې په یو خطرناک ماشین بدلېدای شي. په لنډه توګه، د انساني عقل، تفکر او فلسفې سره د IQ ماهیت مطلق تړاو نه لري.
