په دغه راپور کې د پاکستان په کراچي کې اورلګېدنه په اړه تازه او دردوونکي جزیات ولولئ. په ګل پلازه کې د اور له امله ۱۴ تنه مړه شوي او بلخوا د افغان سوداګرو ۹۸ کانټینرونه هم په ایرو بدل شوي دي.
د پاکستان په صنعتي او سوداګریز مرکز، کراچۍ ښار کې په پرله پسې خونړیو پېښو یو ځل بیا د خوندیتوب او امنیتي تدابیرو په اړه پوښتنې راپورته کړې دي. په تېرو څو ورځو کې په دغه ښار کې د اور لګېدنې دوو جلا پېښو نه یوازې درنه انساني مرګژوبله اړولې، بلکې د افغان سوداګرو په ګډون یې سوداګریز سکتور ته لوی مالي ټکان ورکړی دی. په تازه پېښه کې چې په ګل پلازه کې رامنځته شوه، نږدې یو نیمه شپه او ورځ اور بل و، چې له امله یې ګڼو کورنیو خپل عزیزان له لاسه ورکړل.
کراچي کې اورلګېدنه، په ګل پلازه کې د ۳۳ ساعتونو وحشت
په کراچي کې اورلګېدنه د اېم اې جناح سړک پر سر په مشهوره “ګل پلازه” کې د شپې پر لسو بجو پیل شوه. دغه اور چې په پیل کې د ودانۍ په یوه برخه کې و، په چټکۍ سره نورو پوړونو ته خپور شو. د اور شدت دومره زیات و چې اور وژونکو ډلو نږدې ۳۳ ساعته پرله پسې هڅې وکړې ترڅو وضعیت تر کنټرول لاندې راولي.
د وروستیو راپورونو له مخې، په دغه دردوونکې پېښه کې ۱۴ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی او ۲۲ نور سخت سوځېدلي او ټپیان دي. د ژغورنې عملیاتو پر مهال ۸ نور مړي هم موندل شوي، چې د یوه ماشوم مړی هم پکې شامل دی. د ودانۍ د ځینو برخو نړېدل د دې لامل شول چې د مړو په موندلو کې ځنډ راشي. لا هم په سیمه کې ګڼې کورنۍ د خپلو لادرکه شویو عزیزانو په لټه کې دي او د سیمې په روغتونونو کې بیړنی حالت اعلان شوی دی.
کراچي کې اورلګېدنه، افغان سوداګرو ته دروند مالي زیان
په داسې حال کې چې د ګل پلازې ماتم لا نه و ختم شوی، په کراچي کې اورلګېدنه یوه بله توره خاطره هم پر ځای پرېښوده. افغان سوداګرو ویلي چې د تېرې جمعې په ورځ د کراچۍ په سوداګریز بندر کې یوې بلې پراخې اورلګېدنې د هغوی په سوداګریزو توکو بار ۹۸ کانټینرونه په بشپړه توګه وسوځول.
افغان سوداګر وايي چې په دغو کانټینرونو کې خورا قیمتي توکي بار وو او ټولیز مالي زیان یې نږدې ۵ میلیونه ډالره اټکل شوی دی. دا پېښه د افغان ترانزیټي سوداګرۍ لپاره یو لوی ګوزار دی، ځکه ډېری دغه سوداګر له بانکونو څخه د پورونو او شخصي پانګونې له لارې دا توکي هېواد ته رالېږدوي. د کراچۍ په بندر کې د داسې پېښو رامنځته کېدل د بندر د ادارې پر کمزورې څارنې او د اور ضد سیسټمونو پر نشتوالي د نیوکو لامل شوي دي.
ولې په کراچۍ کې دا ډول پېښې ډېرېږي؟
په کراچي کې اورلګېدنه کومه نوې خبره نه ده؛ دغه ښار په تېرو کلونو کې هم د ورته لویو ناورینونو شاهد و. کارپوهان په دې باور دي چې د دې پېښو تر شا څو مهم لاملونه شتون لري:
۱. ناقص برېښنايي سیسټمونه: په پخوانیو مارکېټونو لکه ګل پلازه کې د برېښنا مزي زاړه دي او ډېری وخت د شارټۍ له امله اور لګېږي.
۲. د خوندیتوب معیارونو نشتوالی: په ډېرو ودانیو کې د اور وژلو وسایل (Fire Extinguishers) او د بېړني وتلو لارې (Emergency Exits) شتون نه لري.
۳. د اور وژنې ادارې محدود امکانات: د کراچۍ د نفوس په پرتله د اور وژنې ډلې ډېرې کمې دي او کله چې اور لګېږي، هغوی ته پر وخت د اوبو رسول او د ودانۍ داخل ته ننوتل ستونزمن وي.
د ولس او سوداګرو غوښتنې
د کراچۍ اوسېدونکي او سوداګریزې ټولنې له حکومته غوښتنه کوي چې د دغو پېښو په اړه رڼې څېړنې وکړي. د هغو کسانو لپاره چې په ګل پلازه کې یې خپل خپلوان له لاسه ورکړي، یوازې تسلیت بس نه دی، بلکې هغوی د داسې ودانیو د مالکانو د حساب ورکولو غوښتنه کوي چې د خوندیتوب اصول یې نه دي مراعات کړي.
بل لور ته، افغان سوداګر له پاکستاني چارواکو غواړي چې په بندر کې د دوی د توکو د خوندیتوب ډاډ ورکړي او د اوښتي زیان په اړه دې لازمې پلټنې ترسره کړي. په کراچي کې اورلګېدنه نه یوازې دا چې د خلکو ژوند اخلي، بلکې د سیمې پر اقتصاد او د هېوادونو ترمنځ پر سوداګریز اعتماد هم منفي سیوری غوړوي.
په ټوله کې د کراچۍ وروستۍ پېښې یو تریخ حقیقت په ګوته کوي چې که د عصري ښاروالۍ او صنعتي معیارونو ساتنه ونشي، دا ډول انساني او مالي ناورینونه به دوام ومومي. د ۱۴ کسانو مړینه او د ۵ میلیونه ډالرو په ارزښت د افغان سوداګرو د توکو ایره کېدل، د یوه جدي بدلون غوښتنه کوي. هیله ده چې مسؤلې ادارې له دې پېښو درس واخلي او په راتلونکي کې د داسې زړه بوږنوونکو پېښو مخنیوي لپاره عملي ګامونه پورته کړي.
