د اکسپرس ټریبون د تازه راپور له مخې، نږدې یو میلیون افغان کډوال له پاکستانه خپل هېواد ته ستانه شوي دي. په دې مقاله کې د ستنو شویو کډوالو شمېرې، د هغوی قانوني وضعیت او د تورخم له لارې د روانې لړۍ بشپړ جزئیات ولولئ.
په سیمه کې د وروستیو سیاسي او امنیتي بدلونونو په ترڅ کې، په پاکستان کې میشت افغان کډوال له سختو ننګونو سره مخ دي. د پاکستان چاپ اکسپرس ټریبون ورځپاڼې په خپل تازه راپور کې ویلي چې له دغه هېواده د افغانانو د ایستلو او بېرته ستنېدو لړۍ په چټکۍ سره دوام لري او تر اوسه نږدې یو میلیون کسان بېرته افغانستان ته تللي دي.
افغان کډوال، د بېرته ستنېدو تازه شمېرې
اکسپرس ټریبون د خیبر پښتونخوا ایالت د کورنیو چارو او قبایلو وزارت د معلوماتو پر بنسټ راپور ورکړی چې له دغه ایالت څخه د هغو افغانانو د وتلو بهیر چې قانوني اسناد نه لري، لا هم روان دی. د وړاندې شویو ارقامو له مخې، تر اوسه پورې په مجموعي ډول ۹۸۸ زره او ۸۱۲ افغان کډوال خپل هېواد ته ستانه شوي دي.
دا شمېره ښيي چې په تېرو څو میاشتو کې پر کډوالو باندې فشارونه او د حکومت نوې تګلارې څومره اغېزناکې ثابتې شوې دي. پاکستاني چارواکي ټینګار کوي چې دا لړۍ به تر هغه وخته دوام ومومي چې ټول بې اسناده بهرنیان له دغه هېواده ونه وځي.
افغان کډوال، د کډوالو قانوني کټګورۍ
د اکسپرس ټریبون په راپور کې د ستنو شویو کډوالو د قانوني وضعیت په اړه دقیق جزیات ورکړل شوي دي. له نږدې یو میلیون ستنو شویو کسانو څخه:
۱. ۲۳۰ زره او ۴۷۰ تنه هغه کسان دي چې د کډوالۍ د ثبت کارتونه یا (POR) یې لرل.
۲. ۷۱ زره او ۵۷۰ تنه د افغانستان د تابعیت کارتونو (ACC) لرونکي وو.
۳. تر ټولو لویه برخه چې ۶۸۶ زره او ۷۷۲ تنه کېږي، هغه افغان کډوال وو چې هېڅ ډول قانوني استوګنځي یا اسناد یې نه لرل.
دا وېش ښيي چې نه یوازې بې اسناده کډوال، بلکې هغه کسان هم چې تر یوې کچې قانوني اسناد یې لرل، د بېلابېلو ستونزو له امله اړ شوي چې پاکستان پرېږدي.
د تورخم له لارې ورځنۍ ستنېدنه
د راپورونو له مخې، د کډوالو د ستنېدو لړۍ هره ورځ په تورخم او سپین بولدک کې لیدل کېږي. اکسپرس ټریبون زیاتوي چې یوازې په تېره یوه ورځ کې ۲ زره او ۳۱۲ تنه افغان کډوال د تورخم له لارې افغانستان ته داخل شوي دي.
په دې یوه ورځنۍ شمېره کې هم د بېلابېلو کټګوریو کسان شامل دي:
۱۵۲۲ تنه د موقتي استوګنې کارت لرونکي.
۲۷۷ تنه د افغانستان د تابعیت کارت لرونکي.
۵۱۳ تنه هغه کسان چې هېڅ اسناد یې نه لرل.
دا ارقام څرګندوي چې د ستنېدو بهیر لا هم فعال دی او هره ورځ سلګونه کورنۍ له پولو تیریږي.
د افغان کډوالو پر وړاندې ننګونې
که څه هم پاکستان د لسیزو راهیسې د میلیونونو افغانانو کوربه پاتې شوی، خو اوسنی وضعیت د هغو کسانو لپاره چې هلته یې کاروبارونه او ژوند جوړ کړی و، خورا ستونزمن دی. افغان کډوال شکایت کوي چې په پاکستان کې له سختو امنیتي چلندونو، نیونو او ځورونو سره مخ دي. بل لور ته، افغانستان ته د دومره لوی شمېر کسانو ستنېدل د کابل د سرپرست حکومت لپاره هم یو لوی اقتصادي او بشري ازموینه ده.
د بشري حقونو نړیوال سازمانونه په دوامداره توګه له پاکستانه غواړي چې د کډوالو له جبري ایستلو ډډه وکړي، ځکه چې ډېری دا ستانه شوي کسان په افغانستان کې د سرپناه، خوراک او کار له نشتوالي سره مخ کېږي.
د اکسپرس ټریبون راپور دا تاییدوي چې د افغان کډوال ستونزه لا هم د کابل او اسلام اباد ترمنځ د اړیکو یو له محورونو څخه ده. نږدې یو میلیون ستانه شوي کسان یو داسې واقعیت دی چې سیمه ییز او نړیوال غبرګونونه ورته اړین دي. که وضعیت همداسې دوام وکړي، ښايي په راتلونکو څو میاشتو کې دا شمېره له یو میلیون څخه هم واوړي، چې دا به په سیمه کې د بشري بحران د زیاتېدو وېره نوره هم زیاته کړي.
