په دغه مقاله کې ولولئ چې په نړیوال سیاست کې د تېلو او ګازو رول څنګه د هېوادونو ستراتیژیکې اړیکې، نړیوالې جګړې او د اوکراین-روسیې شخړه اغېزمنوي او ولې انرژي د فشار د وسیلې په توګه کارول کېږي.
نفت او طبیعي ګاز یوازې د انرژۍ ساده سرچینې نه دي، بلکې په نړیوال سیاست کې د تېلو او ګازو رول خورا حیاتي او ټاکونکی دی. د معاصرې نړۍ ډېری سیاسي اړیکې، ستراتیژیک تړونونه او حتی نړیوالې خونړۍ شخړې د همدې سرچینو د کنټرول او لاسرسي پر محور څرخي. هغه هېوادونه چې د نفتو او ګازو لویې زیرمې لري، د نړیوالو پرېکړو په میز کې ځانګړی نفوذ لري، ځکه انرژي د عصري اقتصاد او صنعت د حرکت اساسي وسیله بلل کېږي.
د انرژۍ تکیه او جیوپولیټیک نفوذ
ډېری صنعتي هېوادونه خپله بقا د تېلو او ګازو په واردولو کې ویني، له همدې امله هڅه کوي له تولیدونکو هېوادونو سره نږدې ډیپلوماټیکې اړیکې وساتي. په نړیوال سیاست کې د تېلو او ګازو رول له امله منځنی ختیځ د نړۍ د پام مرکز دی، ځکه د نړۍ د نفتو لویه برخه په دغه سیمه کې ده. کله چې په دې سیمه کې سیاسي کړکېچ رامنځته کېږي، د انرژۍ نړیوال بازار سمدستي اغېزمن کېږي او ورسره سم نړیوال اقتصاد لکه نن سبا له لوړو ژورو سره مخ کېږي.
دا سرچینې نه یوازې د همکارۍ، بلکې کله ناکله د سیاسي فشار د وسیلې په توګه هم کارول کېږي. ځینې هېوادونه د صادراتو د بندولو یا کمولو له لارې پر نورو هېوادونو اقتصادي او سیاسي فشار واردوي ترڅو خپلې موخې ترلاسه کړي.
د بیو لوړوالی او د تولیدونکو هېوادونو ګټه
د نفتو د بیو لوړېدل په مستقیم ډول پر نړیوال ثبات اغېز لري. تولیدونکي هېوادونه لکه سعودي عربستان، ایران، روسیه او متحده عربي امارات له لوړو بیو څخه خورا زیاته ګټه ترلاسه کوي. خو په مقابل کې، واردونکي هېوادونه په ځانګړې توګه په اروپا او آسیا کې، له اقتصادي فشار سره مخ کېږي چې په پایله کې یې د ټرانسپورټ او خوراکي توکو بیې لوړېږي. دلته بیا هم په نړیوال سیاست کې د تېلو او ګازو رول په ډاګه کېږي، ځکه لوړې بیې د هېوادونو په کورني سیاست کې هم بدلونونه راوستی شي.
د روسیې ځانګړی اهمیت او د منځني ختیځ کړکېچ
په اوسني وخت کې د روسیې دریځ خورا مهم دی. روسیه د نړۍ له سترو صادرونکو څخه ده چې خپل تېل چین، هند او اروپا ته رسوي. کله چې د هرمز تنګی په جزيي ډول تړل کېږي او نړیوالې بیې لوړېږي، د روسیې د نفتو غوښتنه لا زیاتېږي. دغه عاید روسیه بېرته د خپل اقتصاد او پوځي لګښتونو لپاره کاروي. په منځني ختیځ کې روان تاوتریخوالی په غیر مستقیم ډول د روسیې په ګټه تمامېږي، ځکه هم یې عاید ډېرېږي او هم د نړۍ پام د اوکراین له جګړې څخه بل لور ته اوړي.
د منځني ختیځ او اوکراین د جګړو تړاو
په نړیوال سیاست کې د تېلو او ګازو رول د اوکراین پر جګړه جوت اغېز درلودلی دی. کله چې د امریکا او ایران ترمنځ تقابل زیات شي، د اوکراین چارواکي اندېښمن کېږي چې د دوی له جګړې څخه به د نړۍ پام لږ شي. د اروپایي ټولنې د بهرني سیاست مشرې کایا کالاس منلې چې د ایران په اړه وروستي پرمختګونه پر اوکراین بد اغېز لري.
اصلي ستونزه د هوايي دفاعي سیستمونو (لکه پاترویت) کمښت دی. هماغه توغندي چې باید د اوکراین د صنعتي مرکزونو دفاع وکړي، اوس په منځني ختیځ کې د امریکا د اډو او متحدینو د ساتنې لپاره کارول کېږي. د بېلګې په توګه، د PAC-3 توغندیو کلنی تولید یوازې ۶۰۰ دانې دی، چې دا نه شي کولی په یو وخت کې د منځني ختیځ او اوکراین اړتیاوې پوره کړي.
په پای کې ویلی شو چې په نړیوال سیاست کې د تېلو او ګازو رول د اوکراین په کورني بازار کې هم د سون توکو بیې لوړې کړي او پر ملي اسعارو یې فشار راوړی دی. تر هغې چې نړۍ پر هایدروکاربني انرژیو تکیه لري، دا سرچینې به د هېوادونو ترمنځ د ائتلافونو په جوړولو او ماتولو کې لومړی رول لري. نفت او ګاز نه یوازې د اقتصاد بنسټ، بلکې د معاصرې نړۍ د سیاسي لوبو تر ټولو پیاوړې مهرې دي.
