د ایران د ملي امنيت مشر علي لاريجاني څوک و؟

دا چې د ایران د ملي امنیت عالي شورا پخوانی مشر علي لاريجاني څوک و، هغه په ایراني سیاست کې څه رول درلود او د هغه وروستۍ برخلیک څنګه شو، دلته یې ولولئ.

د ایران د ملي امنيت عالي شورا په دې وروستیو کې د خپل مشر علي لاريجاني د وژل کېدو پخلی کړی دی. دغه ادارې په يوه اعلاميه کې ويلي چې علي لاریجاني، له خپل زوی مرتضی لاریجاني، د شورا د امنیتي مرستيال علي رضا بيات او د هغه د ساتونکو له یوې ډلې سره وژل شوی دی. اسرائيلي چارواکو وړاندې اعلان کړی و چې په تهران کې یې د یوه هدفي برید پر مهال نوموړی او غلام رضا سليماني وژلي دي. خو په اصل کې دا پوښتنه راپورته کېږي چې په ایراني نظام کې دغه بانفوذه کس буюу لاريجاني څوک و؟

کورنی شالید او دا چې لاريجاني څوک و

علي لاريجاني په ۱۹۵۷ کال کې د عراق په نجف ښار کې زېږېدلی و. پلار یې میرزا هاشمي املی، په قم کې د حوزې له وتلو ديني عالمانو څخه شمېرل کېده. که غواړو پوه شو چې د کورنۍ له اړخه لاريجاني څوک و، نو باید یادونه وکړو چې هغه څلور وروڼه درلودل چې ټولو یې په دولتي ادارو کې لوړې دندې ترسره کړې دي. د بېلګې په توګه، د هغه ورور صادق لاريجاني د نظام د مصلحت تشخيص شورا مشر او پخوانی د قضاییه ځواک مشر پاتې شوی دی.

د لاريجاني کورنۍ په ايراني سياست کې خورا ژورې ریښې او پراخې اغېزې لري. لوېديځو رسنيو هغه د پخواني ولسمشر محمود احمدي نژاد له مخالفينو سره د خبرو پر مهال، د امريکا له “کېنډي” کورنۍ سره تشبېه کړی و.

سیاسي او نظامي دندې: لاريجاني څوک و؟

د اتیایمې لسیزې په پیل کې، لاريجاني د ايران له دولتي ټلویزیون سره له لنډې همکارۍ وروسته د سپاه پاسداران له ليکو سره یوځای شو او د لوی درستیزوال تر مرستیالۍ ورسېد. دا چې د جګړې په ډګر کې لاريجاني څوک و، هغه د سپاه پاسداران په اډانه کې د ايران او عراق په جګړه (۱۹۸۰-۱۹۸۸) کې فعاله برخه اخیستې وه.

د نويیمې لسیزې له پیله د علي خامنه‌يي په واکمنۍ کې، هغه سياسي او کلتوري کارونو ته مخه کړه. په ۱۹۹۲ کال کې د کلتور او اسلامي ارشاد وزیر وټاکل شو او په ۱۹۹۴ کال کې د ايران د دولتي راډیو او ټلویزیون مشر شو. په دې موده کې هغه د اسلامي ایډیالوژۍ د خپرولو لپاره د ايراني رسنيو په راپورته کولو کې مهم رول ولوباوه.

په ډیپلوماټیک او پارلماني ډګر کې لاريجاني څوک و؟

لاريجاني له ۲۰۰۸ څخه تر ۲۰۲۰ کاله پورې د ایران د پارلمان مشر و. کله چې پوښتنه کېږي چې د بهرني سیاست په ډګر کې لاريجاني څوک و، باید وویل شي چې هغه د ایران د اتومي دوسیې د مذاکراتو مسوولیت پر غاړه درلود او په بهر کې د ايران د استازي په توګه د غزې او لبنان د مسایلو په مطرح کولو کې مهمه ونډه درلوده.

هغه درې ځله ولسمشرۍ ته ځان نوماند کړی و، خو وروستي دوه ځله یې (په ۲۰۲۱ او ۲۰۲۴ کې) د نګهبان شورا لخوا نوماندي رد شوه.

وروستي کلونه او د مرګ لامل: په وروستیو کې لاريجاني څوک و؟

لاريجاني د ملي امنيت د عالي شورا د منشي دنده پر غاړه لرله. د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، خامنه‌يي له خپلې مړینې مخکې هغه ته له امريکا سره د احتمالي جګړې په پایله کې د نظام د بقا د تضمین دنده سپارلې وه. د دې پوښتنې په ځواب کې چې د وروستیو کړکېچونو پر مهال لاريجاني څوک و، ویل کېدای شي چې هغه د ایران یو له هغو کلیدي پرېکړه کوونکو څخه و چې د اسراییلو او امریکا د وروستیو بریدونو په لړ کې په نښه او ووژل شو. د هغه په مړینې سره په ایران کې د مشرتابه دننه بحران لا پسې ژور شوی دی.