ایمل ولي خان د ای ایس ای غېږه کې
د پښتنو د سیاست په معاصر بحث کې د عوامي نشنل ګوند پر اوسني مشر ایمل ولي خان نیوکې زیاتې شوې دي. یو شمېر سیاسي فعالان او د پښتنو ځوانان باور لري چې د نوموړي اوسنی سیاسي دریځ د باچا خان د عدم تشدد او خپلواک سیاست له فلسفې څخه لرې شوی دی. همدا لامل دی چې په ټولنیزو رسنیو او سیاسي بحثونو کې کله ناکله دا جمله هم اورېدل کېږي چې “ایمل ولي خان د ای ایس ای غېږه کې سیاست کوي”.
د باچا خان له فلسفې تر اوسني سیاسي بحثه
د پښتنو په سیاسي تاریخ کې باچا خان د عدم تشدد، ولسواکۍ او قومي حقونو د مبارزې ستر نوم ګڼل کېږي. هغه د پوځي سیاست، زورواکۍ او استبداد پر ضد واضح دریځ درلود او تل یې د ولسي ارادې ملاتړ کاوه.
وروسته عبدالولي خان د همدې سیاسي فکر تسلسل وساته، خو د وخت د شرایطو له مخې یې پارلماني سیاست ته مخه کړه او هڅه یې وکړه چې د پاکستان په سیاسي چوکاټ کې د پښتنو لپاره ایالتي حقونه او سیاسي ونډه پراخه کړي. ایمل ولي خان د ای ایس ای غېږه کې
خو د اسفندیار ولي خان او وروسته د ایمل ولي خان د مشرتابه پر مهال، د عوامي نشنل ګوند پر سیاست نیوکې زیاتې شوې. منتقدین وایي، ګوند په وروستیو کلونو کې د پاکستان د پوځ او استخباراتي ادارو پر وړاندې خپل پخوانی سخت دریځ نرم کړی دی.
ولې ایمل ولي خان د ای ایس ای غېږه کې بلل کېږي؟
د ایمل ولي خان مخالفین ادعا کوي چې نوموړی د پښتون ژغورنې غورځنګ (PTM) پر وړاندې تر ډېره انتقادي دریځ خپلوي، خو د پاکستان د امنیتي ادارو پر سیاستونو بیا نسبتاً محتاطه ژبه کاروي.
دوی باور لري چې په پښتني سیمو کې د جګړو، جبري لادرکیو او امنیتي فشارونو په اړه د عوامي نشنل ګوند دریځ د خلکو له تمو کمزوری پاتې شوی دی. ایمل ولي خان د ای ایس ای غېږه کې
په ځانګړي ډول د پښتنو ځوان نسل، چې د PTM له شعارونو او ولسي سیاست سره نږدې شوی، فکر کوي چې دودیز سیاسي ګوندونه نور د پخوانۍ ولسي اعتماد کچه نه لري.
همدا دلیل دی چې ځینې فعالان ایمل ولي خان د ای ایس ای غېږه کې د سیاست کولو تور پورې کوي، که څه هم نوموړي او د هغه ګوند دا ډول تورونه رد کړي دي.
د عوامي نشنل ګوند دریځ څه دی؟
د عوامي نشنل ګوند ملاتړي بیا وایي چې د پاکستان دننه سیاست ډېر پیچلی دی او هر ګوند اړ دی چې د حالاتو له مخې محتاطه تګلاره خپله کړي.
دوی استدلال کوي چې د پوځ او ریاست سره مستقیم ټکر تل د ستونزو حل نه شي کېدای او سیاسي تعامل د فشارونو د کمولو عملي لاره ده.
د ګوند پلویان دا هم وایي چې ANP لا هم د جمهوریت، پارلمان او پښتنو د سیاسي حقونو ملاتړ کوي، خو د احساساتي شعارونو پر ځای عملي سیاست ته لومړیتوب ورکوي.
د پښتنو سیاست کوم لور ته روان دی؟
په وروستیو کلونو کې د پښتنو په سیاست کې واضح بدلون لیدل کېږي. د نوي نسل ډېری سیاسي تمایلات د دودیزو ګوندونو پر ځای هغو تحریکونو ته اوښتي چې د جګړې، بشري حقونو او جبري لادرکیو په اړه ښکاره دریځ لري.
شنونکي باور لري چې که هر سیاسي ګوند له ولسي احساساتو او خپلواک دریځه لرې شي، نو د خلکو باور له لاسه ورکوي.
همدا اوس هم د پښتنو په سیاسي بحثونو کې تر ټولو مهمه پوښتنه دا ده چې آیا دودیز ګوندونه به وکولای شي خپل پخوانی ولسي نفوذ وساتي، که نه د نوي نسل سیاست به د سیمې سیاسي معادلې بدلې کړي.
