هیلري کلنټن :افغان مېرمنې باید سولې خبرو کې سهم واخلي

دا غونډه پ په ملګرو ملتونو کې د برتانیا او افغانستان د استازولیو له لوري جوړه شوې وه. په دې غونډه کې د افغانستان د ښځینه فعالانو په ګډون د بېلابېلو هېوادونو استازو ګډون درلود.

مېرمن کلېنټن وویل، د سولې په بهیر کې د ښځو نه ګډون “نه یوازې له اخلاقي پلوه سم نه دی، بلکې خطرناک هم دی. د ټولو هېوادونو لپاره چې استازي یې دلته راغلي خطرناک دی. دا اجازه باید ورنه کړو چې له مېرمنو سره امرانه چلن وکړي، افغان مېرمنو اوس دومره پرمختګ کړی، د خبرو پرهغه مېز چې د دوی د حقونو په اړه پکې پرېکړه کېږي ونه ایستل شي.”

په ملګرو ملتونو کې د افغانستان سفیرې عادله راز هم دې ناسته کې ګډون درلود او ویل یې په ټولنه کې د افغان مېرمنو حقونه او د دوی دریځ د سیاسي کړکېچ قرباني شوی.

مېرمن راز زیاته کړه: “افغان مېرمنې تېر ته په کتو پوه دي او نه غواړي خپل راتلونکی په خطر کې واچوي. په دې حساس پړاو کې زه د خپل هېواد او افغان مېرمنو په اړه د نړيوالو ملاتړو همکارۍ ته اړتیا لرم.”

په ورته وخت کې، مېرمن کلېنټن هم وویل، که افغان مېرمنې څنډې ته شي، د سولې تل پاتې بهیر به روښانه نه وي. د ښځو له ګډون پرته هېڅ یوه سوله به تلپاتې نه وي.

همدارنګه هغې یادونه وکړه چې د طالبانو د واکمنۍ پرمهال نه یوازې افغان ښځې له ښوونځیو محرومې وې، بلکې له کوره بهر دندو ته هم نه پرېښودل کېدې، خو اوس” له درې نیم میلیون څخه زیاتې نجونې په زدکړو بوختې دي او سل زره د افغانستان په پوهنتونو کې په تحصیل لګیا دي. افغان مېرمنې په دولت کې په مهمو پوسټونو کار کوي، دوی د پارلمان غړې دي، وزیره او قاضۍ هم دوی کې شته.”

د امریکا د بهرنو چارو پخوانۍ وزیرې همدارنګه وویل، له افغانستانه د امریکايي ځواکونو وتل باید مشروط ځکه وي چې طالبان باید په خپلو ژمنو عمل وکړي او دوی باید هغه پام وړ بدلونونه چې اوس په افغانستان کې ترسترګو کېږي په رسمیت وپېژني، د افغانستان اساسي قانون منلو ته دې چمتو اوسي او له تاوتریخوالي دې لاس واخلي.

په ملګرو ملتونو کې د برتانیا سفیر کارن پیرس هم په دې غونډه کې وویل، د سولې په خبرو کې د ښځو ونډه د افغانستان امنیت او ثبات لپاره مهمه ده.

د افغانستان لومړۍ مېرمنې رولاغني هم له کابله د یوه ویډیوي پیغام له لارې په دې ناسته کې ګډون درلود وویل، افغانستان یوه ازاده ټولنه ده چېرې چې خلک خپل بشپړ حقونه لري او خپل مسوولیتونه پېژني.

هغې زیاته کړه، د سولې په بهیر کې به داسې پرېکړه نه کېږي چې د افغان مېرمنو او افغانانو له بپړ ملاتړه به بې برخې وي.

هیلري کلېنټن د ملګرو ملتونو د سازمان په غونډه کې ټینګار وکړ: ”هره پېښه چې کېږي، پوهېږئ تاسو په ټوله نړۍ کې ملګري او ملاتړي لرئ، تاسو سره به خبرې وکړو او په ستونزمن حالت کې له تاسو سره یو. موږ به ستاسو قربانۍ هېرې نه کړو، چوپ به پاتې نه شو او دا لاره به په ګډه ووهو.”

دا چې د سولې په لړ کې امریکا له طالبانو سره د سولې هوکړه وکړه ډېری فعالانو د طالبانو د بېرته ستنېدو او د ښځو د حقونو محدودېدو ته اندېښمن دي؛ ځکه طالبان د خپلې واکمنۍ پر مهال د ښځو پر وړاندې سخت قوانین درلودل او ددې له لوري د ښځو د حقونو سرغړونې په تړاو ډېری راپورونه خپاره شوي دي.

د سولې مزاکرات او پښتانه

د طالبانو د سیاسـي دفتر ویاند سهیل شاهین وايي طالبان د افغانانو خپلمنځي خبرو ته چمتو دي خو که له هوکړې سره سم عملي ګامونه وانه خېستل شي او بندیان خوشې نه شي نو مسؤلیت به د نورو پر غاړه وي.

د طالبانو سباسي دفترویاندشاهین پر ټویټر یوه بیان کې ویلي د طالبانو له خوا د افغانانو خپلمنځي خبرو لپاره چې ټاکل شوې د روانې مارچ میاشتې پر لسمه نېټه پيل شي، د دوی اجنډا چمتو ده او له شوې هوکړې “سره سم پرمخ ځو خو که یاد مذاکرات له پورته نېټې نه وځنډیږي پړه به یې د نورو په غاړه وي. “

طالبان ټینګار کوي چې د افغانانو خپلمنځي خبرو له پیل وړاندې دې د افغان حکومت په زندانونو کې د دوی پنځه زره زندانیان خوشې کړل شي او په مقابل کې به یې دوی د افغان دولت اړوند زر بندیان خوشې کړي.

خو افغان دولت ټینګار کوي چې د افغانانو خپلمنځي خبرو په لړ کې باید د دې زندانیانو پر تبادلې خبرې وشي او دا مساله باید د خبرو لپاره د شرط په توګه نه بلکې د خبرو د اجنډا برخه وي.

ورته وخت کې د افغان سولې لپاره د امریکا ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد نن ( جمعه ۶ مارچ) له افغان ولسمشر محمد اشرف غني سره کتلي.

د ولسمشر ویاند صدیق صدیقي پر ټویټر یوه بیان کې ویلي په دې کتنه کې د سولې بهیر لپاره پر تیاریو او راتلونکو ګامونو په اړه خبرې وشوې.

ښاغلی صدیقي زیاتوي په دې کتنه کې ” له طالبانو سره د افغانستان د اسلامي جمهوریت د مرکچي پلاوی د لېدنې په اړه هم بحث وشو. “

ولسمشرۍ ماڼۍ د دې کتنې په اړه نور معلومات نه دي ورکړي او نه یې هم له طالبانو سره د زندانیانو د تبالې یادونه کړې ده.

له دې یوه ورځ وړاندې د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مایک پومپیو ویلي وو، افغان حکومت او طالبان باید د خپلمنځي خبرو لپاره عملي ګامونه پیل کړي، او ټولې خواوې پوهېږي چې اوس د بندیانو د تبادلې وخت را رسېدلی دی.

نوموړي ټينګار کړی وو چې په تېرو ورځو کې په افغانستان کې د تاوتریخوالي ډېرېدل د منلو وړ نه دي، او د سولې د بهیر د پرمختګ لپاره باید تاوتریخوالی ژر تر ژره کم کړای شي.

امریکا له طالبانو سره په شوې هوکړه کې ژمنه کړې چې د پنځه زره طالب زندانیانو او زر تنه دولتي کسانو چې له طالبانو سره زنداني دي، د تبادلې لپاره به لاره هواروي.