وزارت مالیه:تېرودوواونیوکې عواید زیات شوي

کرونا و یروس د هرات په شمول د هۍواد یو شمېر نور ولایاتو ته هم رسيدلۍ او ۱۰۰ نه یی ډۍر خلک نیولي دي .که څه هم دا ویروس د انسانانو ته د زیان سره سره د ژوند په نورو اړخونو هم اغېز کړۍ او په ټوله کې بیا د افغانستان یی ډۍر اسر کړۍ او د هېواد عواید یی کم کړي دي.

که نړيوال اقتصادي انځور کې خپل هېواد ته پام وکړو نو دا چې د افغانستان اقتصاد د نړۍ یا سیمې په اقتصاد کې د پام وړ ونډه نه لري، نو له دغه بحثونو څخه باندې پاتې و. بل لامل یې دا دی چې زمونږ د اقتصادي ودې د ځوړ عمده لاملونه داخلي دي.

د افغانستان د ماليې وزارت وایي د روان مالي کال په لومړیو درېیو میاشتو کې د تېر مالي کال په پرتله عواید له دوو میلیارد افغانیو ډېر کم شوي دي. د غه وزارت د شمېرو له مخې د روان مالي کال په لومړیو درېیو میاشتو کې د تیرمالي کال د لومړیو درېیو میاشتو په پرتله شپږ سلنه عواید کم شوي دي.

د ماليې وزارت ویاند شمروز خان مسجدي وایي ډېر عواید د ګمرکونو کم شوي او وروسته د مالیې په برخه کې.

 هغه وایي د کرونا ویروس له امله بندرونه تړل شوي او  د سیاسي لانجې له امله په عوایدو کې کموالی راغلی دی.

 د مالیې وزارت ویاند وایي که دا ستونزې دوام وکړي نو ستونزمنه به وي چې دا وزارت د د بودیجې په برخه کې  ټاکلې موخې ته ورسیږي.

 په وروستیو پنځو کلونو کې دا لومړی ځل دی چې د هیواد ملي عواید راکمیږي.

  په کابل کې یو څیړنیز بنسټ وایي سږکال به یو میلیارد ډالر  د امریکا په مرستو کې او شل میلیارده افغانۍ د کرونا ویروس له امله د تېرکال په پرتله  په عوایدو کې کموالی راشي.

د باجوه سفر

کرونا وایرس وبا اوس په نړۍ کې په پراخه کچه په پراخېدو روانه ده. د نړې ۱۳۶ هیوادونو کې دا وبا خوره شوې او د ټولي‌ اقتصاد ته یې سخت زیان اړولی دی

افغانستان هم یو له هغه هیوادونو دی چې کرونا وایرس یې تر پارلمان نه ځان ورساوه ؛ ککړ شو ی د پارلیمان غ ی عبدالقیوم ساجدی دی چې په کرونا وایرس اخته شوي دی نوموړی  دا وخت د ایران په قم ښار کې په یو روغتون کې بستر دي

د هیواد په نورو ولایتونو کې ټول ټال ددغه وکیل په ګډون تر دم ګړیه۱۱ کسان اخته شوي‌ دي . دغه وایرس له روغتیا يي ستونزو سره سره د نړۍ د نورو هیوادونو په څېر په افغانانو کې هم دا وېره خپره کړې چې د لوږې سره به مخامخ شي

کورنا باید د الله تعالی پر تقدیر باندې د کلک ایمان ترڅنگ جدی ونیسو. د کورنا سره باید د احساساتي برخورد پرځای منطقی برخورد وکړو، تر څو ځان په خپل لاس هلاکت ته ورنه کړو.

په دې برخه کې د نقل(وحې) لارښونه عقل ته چې د وحې پر احکامو د پوهېدو لپاره تر ټولو مهمه وسیله ده،  دا ده، [ولا تلقوا بایدیکم الی التهلکه..] یعنې پخپله ځان د مرگ خولې ته مه اچوئ! یا په بل عبارت پخپل لاس ځان مه وژنئ!.

په کار ده، چې د نړیوالو صحي سییستمونو او نظامونو وقایوي لارښونې په خپل ژوندانه کې په دقیقه توګه عملی کړو، د عامه مصلحت لپاره د حکومت لارښونې ته په غور پام وکړو.

که نن د انسان علم او عقل د نوموړۍ وبا د مخنیوی څخه بې وسه او عاجز دی، خو سبا به د الله تعالی په مرسته د خپل صبر،حوصلې، زیار او مبارزې په پایله په دې قادر شي، چې د نوموړۍ وبا مخنیوی وکړي.

په دې لیکنه کې هڅه کوو، چې  د دیني او اخلاقي ستونزو تداخل او  هغه  دیني ستونزې  چې د کورونا د وبا په هکله مطرح کېږي، په تېره بیا د جوماتونه تړل او د ډله ییزو دیني مناسکو لغوه کول وڅېړو..دا تاسو او دا هم د لیکنې تفصیل:

ټوله نړۍ دکورنا د ویروس د چټکې خپرېدا له امله اندېښمنه ده. ورځ تر بلې یې مرگ ژوبله زیاتېږي. نوموړې نړیواله وبا دبشري تاریخ په لړ کې نوې نه ده،  نړۍ د عمر ابن الخطاب په زمانه کې دې ته د ورته وبا

 شاهده پاتې شوې ده، چې بیا یې لړۍ په بېلابېلو زمانو کې ادامه پیدا کړې ده.

موږ په خپل تاریخ کې دوه مشهور طاعونونه پېژنو: لومړې وبا د “عمواس” طاعون دی، چې د ۲۵- ۳۰ زره وگړي یې له منځه یوړل چې د قربانیانو له ډلې یې دوه مشهور اصحاب معاذ بن جبل او ابی عبیده ابن الجراح هم وو.

نوموړې وبا په ۱۷-۱۸ هجري کال کې د فلسطین په  یوه واړه کلي “عمواس” کې پیل او بیا ټول شام چې هغه مهال لویه سیمه وه خوره شوه. د دغې وبا پر مهال د مسلمانانو سره  د خپل ځانونو د خوندیتوب او د عبادتونو د ادا کولو په هکله گڼ شمیر پوښتنې راولاړې شوې وې، چې د نوموړې وبا په هکله مشهور مستشرق “یوسف فان اس” هر اړخیزه څېړنه تر سره کړې ده او په هکله ځانگړی کتاب  په آلماني ژبه لیکلی دی.

دوهمه وبا هغه لوی طاعون دی، چې په ۱۳۴۸ میلادی کې په اورپا کې د “تور مرگ” په نامه وپېژندل شوه. چې دهغه مهال د اوسیدونکې درېمه برخه یې له منځه یوړل! نومړې وبا هم د مورخینو ا لیکوالانو پام ځانته واړاوه او په اړه یې گڼ شمیر کتابونه لیکل شوي دي. و باگانو په اړه ډېری داسې مورخینو او لیکوالانو هم لیکنې کړې دي، چې دوی یې هم د قربانیانو له ډلې گرځېدلي دي، لکه ابن الوردي، الحلبي او تاج الدین السبکي چې د جمعې په ورځ یې دخطبه  وينا واوروله. د شنبې په ورځ په وبا مبتلا او د سه شنبې به ورځ وفات شو.

کرونا ویروس له امله په هیواد کې د خوراکي توکو کمښت سره مخ دۍ

کرونا وایرس وبا اوس په نړۍ کې په پراخه کچه په پراخېدو روانه ده ؛د نړې ۱۳۶ هیوادونو کې دا وبا خوره شوې او د ټولي‌ اقتصاد ته یې سخت زیان اړولی دی .

افغانستان هم یو له هغه هیوادونو دی چې کرونا وایرس یې تر پارلمان نه ځان ورساوه ؛ ککړ شو ی د پارلیمان غړی عبدالقیوم ساجدی دی چې په کرونا وایرس اخته شوي دی ؛نوموړی  دا وخت د ایران په قم ښار کې په یو روغتون کې بستر دي.

د هیواد په نورو ولایتونو کې ټول ټال ددغه وکیل په ګډون تر دم ګړیه۱۱ کسان اخته شوي‌ دي . دغه وایرس له روغتیا يي ستونزو سره سره د نړۍ د نورو هیوادونو په څېر په افغانانو کې هم دا وېره خپره کړې چې د لوږې سره به مخامخ شي‌.

د کرونا ویروس له ویرې کاوندي هیواد پاکستان خپل سرحد د افغانستان سره د دوه اونیو لپاره بندوي اوس دسوداګرۍ خونه وايي چې د سرحدونو تړل کیدل افغانستان به اولیه خوراکي توکو کموالي سره مخ شي.

خان جان الوکوزی وايي ‌چې له دې اندېښنې یې لورتبه چارواکي‌ خبر کړي دی ؛ د سوداګرۍ خونه وايي چې افغانستان د خوړو زخیره نه لري او ښآيي د غذايي موادو له کمبوت سره مخامخ شي .

ډبلیو ایچ او یا د روغتیا نړۍ وال سازمان اعلان وکړ چې کرونا وایرس یوه نړۍ واله وبا ده او د وبا په څېر چلند دي ‌ورسره وشي .

د روغتیا د نړۍ وال سازمان ډایرکټر ټیډروس ایډهانوم Tedros Adhanomوايي چې دا وایرس اوس په نړۍ واله کچه په تېزي سره په پراخېدو دی او باید مخ نیوی یې وشي .

  ډاکتر ډیډوس د نړۍ پر ټولو هیوادونو غږ وکړ چې د کرونا وایرس هر اخته ناروغ ته دي رسیده ګي ‌وکړي‌ او بېړني اقدامات دي وشي .

د روغتیا نړۍ وال سازمان وايي چې هر هیواد دي روغتونونه تیار وساتي او خپلو روغتیايي کارکونو کو ته دي تربیه او ددغه وایرس سره د چلند پوهاوی ورکړل شي .

د روغتیا نړۍ وال سازمان وايي‌چې دا وایرس د ژوند هره برخه زیانمنوي‌او په کار ده چې هر هیواد په بېړنۍ او زړه وره توګه ددغه وایرس مخنیوي ته راودانګي ؛ د ډاکتر ټیډروس په وینا چې ځینو هیوادونو وښودله چې دا وایرس کنټرولیدلای شي .

کرونا وایرس تر دم ګړیه د نړۍ (۱۳۶) هیوادونو کې خپور شوی ؛ چې ټول ټال یې تر دم ګړیه ۱۰۴۲۸۳ یو لک دوڅلوېښت زره دوه سوه دوه اتیا کسان په اخته شوي ‌او تر دم ګړیه ۵۳۷۴ پنځه زره درې سوه ۷۴ کسان په مړه شوي‌دي .  ‌ 

نولس کلنه لوبډله تراووم مقام ګټلو وروسته هیواد ته راستنه شوه

۱۹ کرکیټ ملي لوبډله د ۱۹ کلنو ترمنځ د کرکیټ په نړیوال جام کي د ګډون په موخه سویلي افریقا هیواد تللې وه، چي په یاد جام کي ئې تر اووم مقام ګټلو وروسته نن جمعه هیواد ته راستنه شوه.

کرکیټ مليلوبډلي په نړیوال جام کي خپله لومړۍ لوبه د کوربه سویلي افریقا څخه او دوهمه لوبه ئې بیا د متحده عربي آمارتو څخه وګټله، خو خپله درېیمه لوبه، چي ټاکل سوې وه د کاناډا په وړاندي ئې ترسره کړي د باران له امله لغوه اعلان شوه.

تر هغه وروسته افغان ټیم د کواټر پاینل په سیالیو کي د پاکستان سره ولوبېد، چي د یاد هیواد څخه ئې ماته وخوړه او وئې نسو کړای نیمه پایلوبي ته ووځي.

تر یادي ماتي وروسته افغان کرکیټ ۱۹ کلنه لوبډله د پنځم مقام ګټلو په موخه د آسټرالیا سره ولوبېده، چي د یادي لوبډلي څخه ئې هم ماته وخوړه.

وروسته د اوو مقام ګټلو په موخه د سویلي افریقا سره ولوبېده، چي یادي لوبډلي ته ئې ماته ورکړه او په نړیوال جام کي ئې اووم ځای خپل کړ.

د ۱۹ کلنو ترمنځ د کرکیټ د دې نړیوال جام پایلوبي ته هند او بنګله دېش هیوادونو لاره پیداکړې، چي هند په نیمه پایلوبه کي پاکستان او بنګله دېش بیا نیمه پایلوبه کي نیوزیلینډ ته ماته ورکړه.

هندۍ او بنګله دېشۍ لوبډلي به د نړیوال جام پایلوبه بل سبا د یکشنبې په ورځ غرمه ۱۲:۳۰ بجې ترسره کوي.

خو د درېیم مقام ګټلو په موخه سبا شنبه غرمه ۱۲:۳۰ بجې نیوزیلینډ او پاکستان هیوادونه یو د بل په وړاندي لوبیږي.