آفغان کډوال؛ په ۲۰۲۵ کال کې د میلیونونو کسانو بېرته ستنېدل او مخ پر زیاتېدونکی بشري ناورین

په ۲۰۲۵ کال کې تر ۵.۲ میلیونه ډېر آفغان کډوال له ایران او پاکستان څخه هېواد ته ستانه شوي دي. دغه بې سارې ستنېدنه د افغانستان پر نازک بشري وضعیت سخت فشار راوړی او نړیوالو بېړنیو مرستو ته یې اړتیا زیاته کړې ده.

په ۲۰۲۵ کال کې د افغانستان لپاره یو له سترو ننګونو څخه په بې سارې کچه د کډوالو بېرته راستنېدل وو. د نړیوالو مرستندویو ادارو د وروستیو راپورونو له مخې، سږکال له ګاونډیو هېوادونو (ایران او پاکستان) څخه د هغو کسانو شمېر چې د آفغان کډوال په نوم یادېږي او بېرته خپل هېواد ته راستانه شوي، له ۵.۲ میلیونو څخه اوښتی دی. دغه لویه څپه په داسې حال کې رامنځته کېږي چې افغانستان لا له وړاندې له سختې بېوزلۍ، وچکالۍ او اقتصادي ستونزو سره لاس او ګرېوان دی.

آفغان کډوال، د ستنېدنې شمېرې او ارقام

د سره صلیب او سره میاشت ټولنو نړیوال فدراسیون (IFRC) په خپل وروستي راپور کې ښودلې چې د ۲۰۲۵ کال له جنورۍ څخه تر نوومبر پورې، له ۵.۲ میلیونو څخه ډېر آفغان کډوال هېواد ته داخل شوي دي. د دې شمېرې ډېره برخه له ایران څخه ده؛ چیرته چې نږدې ۳.۶ میلیونه کسان راستانه شوي او له دې جملې ۱.۲ میلیونه یې په جبري ډول ایستل شوي دي.

بل لور ته، له پاکستان څخه هم د ستنېدونکو شمېر د پام وړ دی، چې تر ۸۰۴ زره ډېر کسان له دغه هېواد څخه بېرته افغانستان ته راغلي دي. د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) او نورې بشري ادارې خبرداری ورکوي چې د ستنېدو دا کچه د افغانستان د اوسني ظرفیت او امکاناتو څخه څو برابره لوړه ده.

آفغان کډوال، د ستنېدو لاملونه او د کوربه هېوادونو تګلارې

د آفغان کډوال د ستنېدو بهیر د ۲۰۲۵ کال له اپرېل میاشتې وروسته په بې سارې ډول چټک شو. په پاکستان کې د بې اسناده بهرنیانو پر وړاندې د عملیاتو دوهم پړاو پیل شو، چې په لومړي سر کې یې بې اسناده کسان او وروسته یې د قانوني اسنادو (ACC او POR) لرونکي کډوال هم تر فشار لاندې راوستل.

په ایران کې بیا وضعیت بل ډول و؛ هلته د استوګنې سختو کنټرولونو او په کوربه ټولنه کې اقتصادي فشارونو ډېری آفغان کډوال اړ کړل چې بېرته خپل هېواد ته ستانه شي. ډېری دا کډوال د هرات د اسلام‌قلعه او د نیمروز د میلک–زرنج له لارو افغانستان ته داخل شوي، چې ډېری یې حتی خپل لومړني وسایل هم له ځان سره نه درلودل.

بشري ننګونې او د ژمي ګواښ

هغه آفغان کډوال چې اوسمهال هېواد ته راستانه شوي، له سختو شرایطو سره مخ دي. مرستندویه ادارې وايي چې په ستنېدونکو کې ښځې، ماشومان او بې‌سرپرسته کوچنیان تر ټولو زیات زیانمنونکي دي. د سرپناه نشتوالی، روغتیايي خدماتو ته نه لاسرسی او د دندو نشتون هغه ستونزې دي چې د دغو کسانو ژوند یې له خطر سره مخ کړی دی.

د ژمي د سړې هوا په رارسېدو سره، دا فشار نور هم زیات شوی دی. هغه کوربه ټولنې چې په ولایتونو کې د دغو کډوالو هرکلی کوي، پخپله له بېوزلۍ او د خوړو له کمښت سره مخ دي. د میلیونونو نویو کسانو اضافه کېدل پر شته محدودو منابعو باندې بار لا دروند کړی دی.

نړیوالو مرستو ته بېړنۍ اړتیا

بشري سازمانونو په نړیواله ټولنه غږ کړی چې د آفغان کډوال د بیا مېشتېدو او ملاتړ لپاره مالي مرستې زیاتې کړي. د IFRC په وینا، که چیرې په سمدستي ډول لازم تدابیر ونیول نشي او د بسپنه ورکوونکو هېوادونو لخوا بودیجه صادره نشي، افغانستان به د بې‌ځایه کېدو له یوې نوې او لا خطرناکې څپې سره مخ شي چې ثبات به نور هم له منځه یوسي.

دا وضعیت نه یوازې د افغانستان کورنی ستونزه ده، بلکې د کډوالۍ د نړیوالو معیارونو او بشري حقونو د خوندیتوب موضوع هم ده. د راپورونو له مخې، د ثبت شویو کډوالو خپل‌سري شړل د نړیوالو قوانینو خلاف عمل دی چې باید مخنیوی یې وشي.

په ۲۰۲۵ کال کې د میلیونونو آفغان کډوال ستنېدل یو لوی بشري ازموینه ده. د افغانستان محدود امکانات نشي کولای دا دومره لوی نفوس پرته له نړیوال ملاتړ جذب کړي. اوس د دې وخت دی چې نړۍ د افغان ولس تر څنګ ودرېږي او د هغو کسانو لپاره چې له لسیزو کډوالۍ وروسته کور ته ستانه شوي، د عزتمن ژوند اسانتیاوې برابرې کړي. له مناسب ملاتړ پرته، دا ستنېدنه د هوساینې پر ځای، د یو بل لوی بشري ناورین پیل کېدای شي.