د محمد ظاهرشاه وفات د افغانستان د معاصر تاریخ له مهمو پېښو څخه ګڼل کېږي. محمد ظاهرشاه، چې د افغانستان وروستی پاچا و، په ۲۰۰۷ کال کې د ۹۲ کلونو په عمر په کابل کې وفات وکړ. نوموړي نږدې څلوېښت کاله پر افغانستان واکمني وکړه او د هېواد په تاریخ کې د نسبي ثبات، سیاسي اعتدال او تدریجي پرمختګ له دورې سره تړل کېږي.
محمد ظاهرشاه څوک و؟
محمد ظاهرشاه د ۱۹۱۴ کال د اکتوبر په ۱۵مه نېټه زېږېدلی و. نوموړی د ۱۹۳۳ کال د نومبر په ۸مه، د خپل پلار محمد نادرشاه له وژل کېدو وروسته، د افغانستان پر تخت کېناست.
هغه تر ۱۹۷۳ کال پورې د افغانستان پاچا پاتې شو، خو په همدې کال کې، کله چې د سترګو د درملنې لپاره ایټالیا ته تللی و، محمد داوود خان پرې کودتا وکړه، سلطنت یې پای ته ورساوه او جمهوري نظام یې اعلان کړ.
د محمد ظاهرشاه د واکمنۍ مهمې ځانګړتیاوې
د محمد ظاهرشاه د واکمنۍ دوره د افغانستان په معاصر تاریخ کې د نسبي سولې او سیاسي ثبات له مهمو پړاوونو څخه بلل کېږي.
د سړې جګړې پر مهال افغانستان د هغه په مشرۍ د بېطرفۍ سیاست غوره کړ او هڅه یې وکړه چې له ختیځ او لوېدیځ دواړو بلاکونو سره متوازنې اړیکې وساتي.
د ډېرو تاریخپوهانو په باور، همدا متوازن سیاست د دې لامل شو چې افغانستان د هغه د واکمنۍ پر مهال د لویو نړیوالو شخړو له مستقیمو اغېزو تر ډېره خوندي پاتې شي.
د محمد ظاهرشاه د واکمنۍ مهمې لاسته راوړنې
۱. نوی اساسي قانون
په ۱۹۶۴ کال کې نوی اساسي قانون نافذ شو، چې د اساسي حقوقو، د بیان ازادۍ او د ټاکنیز نظام لپاره یې حقوقي چوکاټ برابر کړ.
۲. د ښځو د حقونو پراختیا
د ظاهرشاه د واکمنۍ پر مهال ښځو ته د رایې ورکولو حق ورکړل شو او د نجونو زدهکړې، په ځانګړي ډول په ښارونو کې، پراخې شوې.
۳. لویې پراختیايي پروژې
په همدې دوره کې د هېواد یو شمېر مهمې زیربناوې جوړې شوې، چې له هغو څخه د سالنګ تونل، د کابل–کندهار لویه لار، د کابل–جلالآباد سړک، د نغلو برېښنا بند، د کجکي بند پراختیا او د ارغنداب بند یادولای شو.
۴. کرنه او صنعت
د هلمند د وادۍ پراختیايي پروژه، د بوغرا کانال، د نساجۍ فابریکې، د سمنټو، قند او کیمیاوي سرو فابریکې د همدې دورې له مهمو اقتصادي پروژو څخه وې.
۵. لوړې زدهکړې او روغتیا
د کابل پوهنتون پراختیا وموندله، د پولیتخنیک پوهنتون بنسټ کېښودل شو او په بېلابېلو ولایتونو کې ښوونځي، روغتونونه او نور عامه خدمات پراخ شول.
د سلطنت پای او جلاوطني
په ۱۹۷۳ کال کې محمد داوود خان د یوې بېوینې کودتا له لارې سلطنت پای ته ورساوه. له دې وروسته محمد ظاهرشاه ایټالیا ته ولاړ او نږدې درې لسیزې یې د روم په ښار کې جلاوطني تېره کړه.
هغه په ۲۰۰۲ کال کې افغانستان ته راستون شو او د نوي اساسي قانون له مخې ورته د ملت پلار افتخاري لقب ورکړل شو.
د محمد ظاهرشاه وفات
د محمد ظاهرشاه وفات د ۲۰۰۷ کال د جولای په ۲۳مه په کابل کې وشو. د هغه د مړینې پر مهال د افغانستان د سیاسي او ټولنیز ژوند ګڼو شخصیتونو او عامو خلکو د نوموړي د اوږدې واکمنۍ او تاریخي رول یادونه وکړه.
هغه د افغانستان د وروستي پاچا په توګه په شاهي هدیره کې خاورو ته وسپارل شو.
د محمد ظاهرشاه د دورې لنډه ارزونه
د محمد ظاهرشاه د واکمنۍ په اړه د تاریخپوهانو نظرونه یو شان نه دي. ډېری څېړونکي دا دوره د نسبي امنیت، متوازن بهرني سیاست او تدریجي پرمختګ دوره بولي، خو ځینې نور بیا باور لري چې د هېواد پرمختګ تر ډېره په لویو ښارونو کې متمرکز و او کلیوالي سیمې لا هم له بېوزلۍ، کمزورو خدماتو او بېسوادۍ سره مخ وې.
سره له دې، د محمد ظاهرشاه واکمني د افغانستان د معاصر تاریخ له هغو دورو څخه شمېرل کېږي چې د سیاسي ثبات، پراختیايي پروژو او تدریجي اصلاحاتو له امله ځانګړی ځای لري، او د محمد ظاهرشاه وفات د همدې تاریخي دورې د پای یوه مهمه یادونه ګڼل کېږي.
