د ناسا نوی فضايي ټیلېسکوپ چې د “رومن” په نوم یادیږي، د کایناتو د ۹۵ سلنه پټو موادو لکه تیاره ماده او انرژي څېړلو لپاره چمتو کیږي. د دې سترې ساینسي پروژې ټول جزیات دلته ولولئ.
د امریکا د فضايي څېړنو ادارې (NASA) په دې وروستیو کې یو ځل بیا د ساینس په نړۍ کې یو لوی ګام پورته کړ. د ناسا نوی فضايي ټیلېسکوپ چې د «رومن» (Nancy Grace Roman) په نوم یادیږي، د کایناتو د پراخو برخو د څېړلو او له شمسي نظام څخه بهر د نویو سیارو د موندلو لپاره په پوره ډول چمتو شوی دی. دا ټیلېسکوپ به د ستورپوهنې په برخه کې یو نوی انقلاب رامنځته کړي.
د «رومن» ټیلېسکوپ پیژندنه او نومونه
د ناسا نوی فضايي ټیلېسکوپ د نامتو امریکایۍ ستورپوهې «ننسي ګرېس رومن» په نوم نومول شوی دی. ننسي رومن د ساینسي نړۍ په تاریخ کې د «هابل مور» په نوم یادیږي، ځکه هغې د هابل ټیلېسکوپ په جوړولو کې بنسټیز رول درلود. اوس دا نوی ټیلېسکوپ د هغې په ویاړ فضا ته استول کیږي ترڅو د هغې نیمګړې هیلې پوره کړي. د ناسا نوی فضايي ټیلېسکوپ
تخنیکي ځانګړتیاوې او لګښت
دا ټیلېسکوپ د تیکنالوژۍ او ډیزاین له پلوه یو شاهکار بلل کیږي:
اندازه او رنګ: دا یو ۱۲ متري نقرهيي رنګه ټیلېسکوپ دی چې د لمریزې انرژۍ لویې تختې لري.
لګښت: پر دغه پروژه څه باندې ۴ میلیارد ډالره لګښت راغلی دی.
د جوړیدو موده: د دغه ټیلېسکوپ پر جوړولو تر ۱۰ کلونو زیات وخت لګېدلی دی.
واټن: دا ټیلېسکوپ به له ځمکې څخه ۱.۵ میلیون کیلومتره لیرې واټن کې ځای پر ځای شي ترڅو له هر ډول ګډوډۍ پرته کار وکړي.
د هابل په پرتله، د ناسا نوی فضايي ټیلېسکوپ شاوخوا ۱۰۰ برابره پراخ لیدلوری لري، چې دا ورته اجازه ورکوي چې په لږ وخت کې د فضا ډېره لویه برخه عکسبرداري کړي.
رومن ټیلېسکوپ به څه کشف کړي؟
ناسا تمه لري چې د دغه ټیلېسکوپ په واسطه به د کایناتو په اړه زموږ معلومات په بنسټیز ډول بدل شي. د دغه ټیلېسکوپ اصلي اهداف دا دي:
د نویو سیارو موندل: تمه ده چې لسګونه زره نوې سیارې له شمسي نظام څخه بهر کشف کړي.
کهکشانونه او ستوري: میلیاردونه کهکشانونه او لسګونه میلیارد ستوري به ثبت او وڅېړي.
سوپرنوا (سترې چاودنې): زرګونه داسې چاودنې به ومومي چې د کایناتو په تېر تاریخ رڼا اچوي.
د معلوماتو لېږد: دا ټیلېسکوپ به هره ورځ شاوخوا ۱۱ ټیرابایټ معلومات ځمکې ته واستوي، چې دا د ډاټا په برخه کې یو ریکارډ دی.
د تیاره مادې (Dark Matter) او تیاره انرژۍ څېړنه
یو له هغو مهمو لاملونو څخه چې د ناسا نوی فضايي ټیلېسکوپ یې د جوړولو اړتیا رامنځته کړه، د کایناتو د پټو عناصرو څېړنه ده. ساینسپوهان وایي چې د کایناتو ۹۵ سلنه برخه له «تیاره مادې» او «تیاره انرژۍ» څخه جوړه ده چې په عادي سترګو یا اوسني ټیلېسکوپونو نه لیدل کیږي.
تیاره ماده: کهکشانونه سره نښلوي.
تیاره انرژي: د کایناتو د چټکې پراخېدو لامل ګرځي.
رومن ټیلېسکوپ به د دغو پټو رازونو په سپړلو کې له ساینسپوهانو سره مرسته وکړي.
ولې دا ټیلېسکوپ د نړۍ لپاره مهم دی؟
د دې ټیلېسکوپ له لارې به موږ وکولای شو د میلیاردونو کلونو پخوانۍ رڼا وګورو. دا په دې مانا ده چې موږ به د کایناتو «تېر تاریخ» ته نظر واچوو او پوه به شو چې دا نړۍ څنګه پیل شوې ده. د ناسا مشر جرارډ اِساکمن وايي، دا ټیلېسکوپ به «د کایناتو یو نوی اطلس» ځمکې ته راوړي.
په لنډه توګه، د ناسا نوی فضايي ټیلېسکوپ (رومن) د انسان د کنجکاوۍ او ساینسي پرمختګ یوه لویه نښه ده. دا ټیلېسکوپ به نه یوازې نوي کهکشانونه او سیارې ومومي، بلکې موږ ته به دا ځواب هم راکړي چې ایا له موږ څخه بهر په نورو سیارو کې ژوند شته او که نه. د دغه ټیلېسکوپ په فضا کې ځای پر ځای کېدل به د کایناتو په اړه زموږ پوهه په داسې ډول بدله کړي چې تر اوسه یې تصور هم نه دی شوی.
