د ځمکې ګرځېدا ولې نه احساسوو؟ ساینس یې لامل روښانوي

د ځمکې ګرځېدا ولې نه احساسوو، سره له دې چې ځمکه د استوا پر کرښه په ساعت کې شاوخوا ۱۶۷۰ کیلومتره حرکت کوي؟ د دې پوښتنې علمي ځواب ولولئ.
ځمکه هره ورځ د خپل محور پر شاوخوا څرخي، خو موږ د هغې حرکت نه احساسوو. دا په داسې حال کې ده چې د استوا پر کرښه د ځمکې د څرخي حرکت چټکتیا په ساعت کې شاوخوا ۱۶۷۰ کیلومتره ده.
د ځمکې ګرځېدا د ورځې او شپې د رامنځته کېدو اصلي لامل دی، خو ولې انسانان د دومره چټک حرکت احساس نه کوي؟
ساینسپوهان وايي، د دې پوښتنې ځواب د حرکت له فزیکي قوانینو او له ځمکې سره زموږ له ګډ حرکت سره تړاو لري.
د ځمکې ګرځېدا ولې زموږ بدن نه احساسوي؟
د «ارتسکای» وېبپاڼې د تشریح له مخې، موږ، هوا، سمندرونه او زموږ شاوخوا نور شیان ټول له ځمکې سره یوځای حرکت کوو.
زموږ بدن عموماً د حرکت د ناڅاپي بدلونونو احساس په اسانه کوي، نه د داسې منظم حرکت چې موږ ورسره عادت شوي یو.
د بېلګې په توګه، کله چې یو موټر په مستقیمه لاره په ثابت سرعت روان وي، سپرلۍ یې ښايي د حرکت احساس ونه کړي.
خو که موټر ناڅاپه بریک ووهي یا چټکتیا زیاته کړي، سپرلۍ یې سمدستي بدلون احساسوي.
د ځمکې ګرځېدا هم له همدې اصل سره تړاو لري، ځکه زموږ بدن او شاوخوا چاپېریال له ځمکې سره یوځای حرکت کوي.
د ځمکې ګرځېدا او د الوتکې په حرکت کې ورته والی
د دې موضوع د پوهېدو لپاره د مسافر وړونکې الوتکې بېلګه هم ګټوره ده.
یوه الوتکه ښايي په ساعت کې شاوخوا ۸۰۰ کیلومتره سرعت ولري، خو که الوتنه یې ارامه او منظمه وي، سپرلۍ یې یوازې د سرعت له امله د حرکت څرګند احساس نه کوي.
که په الوتکه کې د قهوې پیاله پر مېز کېښودل شي، قهوه یوازې د الوتکې د مخکې تګ له امله شاته نه تویېږي.
لامل یې دا دی چې پیاله، قهوه او سپرلۍ ټول له الوتکې سره په ګډ حرکت کې دي.
البته د ځمکې ګرځېدا له مستقیم حرکت سره بشپړ یو شان نه ده. ځمکه په دایروي بڼه څرخي او د دې حرکت له امله کوچنۍ فزیکي اغېزې رامنځته کېږي، خو زموږ بدن یې په عادي حالت کې په څرګند ډول نه احساسوي.
ایا پخوانیو خلکو د ځمکې حرکت پېژانده؟
په لرغونو زمانو کې ډېرو خلکو باور درلود چې ځمکه ثابته ده او لمر، سپوږمۍ او ستوري د هغې شاوخوا ګرځي.
خو د لرغوني یونان ستورپوه اریستارخوس د لمرمحوره نظام نظریه وړاندې کړې وه.
وروسته، په شپاړسمه پېړۍ کې نیکولاس کوپرنیک د لمرمحوره نظام علمي ماډل وړاندې کړ او د ستورپوهنې په تاریخ کې یې مهم بدلون رامنځته کړ.
د وخت په تېرېدو د نورو ستورپوهانو څېړنو دا درک پیاوړی کړ چې ځمکه هم د خپل محور پر شاوخوا څرخي او هم د لمر په مدار کې حرکت کوي.



