په منځني ختیځ کې وروستي ګواښونه چې د نړۍ د انرژۍ یو مهم مرکز دی، که بې ثباته شي، نو اغېزې یې هر ځای احساسېږي. د نړیوالو رسنیو د تحلیلونو پر بنسټ، نن سبا نړۍ دومره سره تړلې ده چې د یوې سیمې ستونزه ژر تر ژره نورو هېوادونو ته هم رسېږي.
په دې وروستیو کې، په منځني ختیځ کې وروستي ګواښونه نه یوازې سیاسي، بلکې اقتصادي او بشري اندېښنې هم راولاړې کړې دي. دا وضعیت د سیمې هېوادونو ترڅنګ، پر افغانستان هم مستقیم اغېز لري.
۱. نړیوال اقتصاد او سوداګري تر فشار لاندې
د هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو څخه دی. په منځني ختیځ کې وروستي ګواښونه او دلته تاوتریخوالی زیات شي یا لاره وتړل شي، د تېلو بیې لوړېږي او نړیوال بازارونه ګډوډېږي.
دا بدلونونه یوازې لویو اقتصادونو ته نه، بلکې د افغانستان په څېر هېوادونو ته هم زیان رسوي. ځکه چې د سون توکو او خوراکي موادو بیې لوړېږي، او عادي خلک یې بار پر اوږو وړي.
۲. افغانستان؛ تر ټولو زیانمنېدونکی ګاونډی
افغانستان له ایران سره اوږده پوله لري، نو د سیمې هره بې ثباتي ژر ورته رسیږي.
اقتصاد: که د سوداګرۍ لارې وتړل شي، بازارونه بې ثباته کېږي
بشري وضعیت: مرستې کمېږي او خلک له ستونزو سره مخ کېږي
امنیت: سرحدي شخړې د ملکي خلکو ژوند له خطر سره مخ کوي
دا ټول ښيي چې افغانستان د دې کړکېچ مستقیم اغېز احساسوي.
۳. بشري حقونه او د ماشومانو ستونزې
په جګړو کې تل تر ټولو زیانمن قشر ماشومان وي. د راپورونو له مخې، په ځینو سیمو کې ماشومان د جګړو او سیاسي موخو لپاره کارول کېږي.
دا نه یوازې غیرانساني عمل دی، بلکې د نړیوالو قوانینو ښکاره سرغړونه هم ده. ماشومان باید زده کړه وکړي، نه دا چې د جګړې برخه وګرځي.
۴. د خلیج هېوادونه؛ یو بل مسیر
په داسې حال کې چې ځینې سیمې له ستونزو سره مخ دي، د خلیج هېوادونو یو بل لوری غوره کړی دی. دوی پر اقتصاد، ټکنالوژۍ او پرمختګ تمرکز کړی.
دغه تجربه ښيي چې که هېوادونه د جګړې پر ځای همکاري او پرمختګ ته لومړیتوب ورکړي، نو ثبات ممکن دی.
په منځني ختیځ کې وروستي ګواښونه یوازې د یوې سیمې ستونزه نه ده، بلکې د ټولې نړۍ لپاره اندېښنه ده. افغانستان، د خپل جغرافیایي موقعیت له امله، له دې وضعیت څخه ډېر اغېزمن کېږي.
د حل یوازینۍ لار دا ده چې هېوادونه د تاوتریخوالي پر ځای خبرې، همکاري او ثبات ته مخه کړي.
