ساینسپوهانو انتراکتیکا کې ستوریزې دوړې موندلې چې د لمریز نظام د تېرو لسګونو زرو کلونو د تاریخ په اړه مهم معلومات وړاندې کوي. څېړونکي وایي، د انټارکټیکا په زړو یخونو او واورو کې بندې شوې دا دوړې ښيي چې زموږ لمریز نظام د کهکشان په کومو چاپېریالونو کې حرکت کړی او د ستورو د چاودنو اغېزې تر ځمکې څنګه رسېدلې دي.
دغه نوې څېړنه چې د «Physical Review Letters» په علمي مجله کې خپره شوې، د استرالیا د ملي پوهنتون او نورو علمي مرکزونو د څېړونکو له لوري ترسره شوې ده. د څېړنې پر بنسټ، انتراکتیکا کې ستوریزې دوړې د اوسپنې د یوې نادرې راډیو اکټیف بڼې «Iron-60» نښې لري چې عموماً د ستورو له لویو چاودنو یا سوپرنوا وروسته رامنځته کېږي.
انتراکتیکا کې ستوریزې دوړې ولې مهمې دي؟
ساینسپوهان وایي، فضا یوازې له سیارو او ستورو نه ده ډکه، بلکې د ګازونو، پلازما او وړو دوړو پراخې ورېځې هم پکې شته. دغه دوړې کله ناکله د کهکشان له بېلابېلو سیمو د ځمکې پر لور حرکت کوي او د ځمکې پر سطحه پاتې کېږي.
څېړونکي باور لري چې د انټارکټیکا یخونه د زرګونو کلونو طبیعي آرشیف دی. هلته واوره په ورو سرعت راټولېږي او د وخت په تېرېدو د ځمکې او فضا د چاپېریال نښې خوندي ساتي.
د همدې ځانګړتیا له امله، انتراکتیکا کې ستوریزې دوړې ساینسپوهانو ته دا فرصت ورکړی چې د لمریز نظام د پخوانیو حرکتونو او ستوریزو پېښو په اړه معلومات ترلاسه کړي.
انتراکتیکا کې ستوریزې دوړې, د Iron-60 موندنه ساینسپوهان حیران کړي
څېړونکو لومړی د انټارکټیکا د شاوخوا ۵۰۰ کیلوګرامه تازه واورې معاینه وکړه. په دې څېړنه کې هغوی د Iron-60 په نوم نادر راډیو اکټیف عنصر وموند.
دغه ماده عموماً د ستورو له لویو چاودنو وروسته رامنځته کېږي او د ځمکې پر مخ په طبیعي ډول ډېر کم لیدل کېږي. ساینسپوهان وایي، دا کشف ښيي چې زموږ لمریز نظام ښايي د کهکشان د هغو سیمو له منځه تېر شوی وي چې هلته پخوا ستوریزې چاودنې شوې دي.
له دې وروسته څېړونکو د ۴۰ زره تر ۸۰ زره کلونو پخواني یخونه هم وڅېړل. دوی د پرمختللو لابراتواري وسایلو په مرسته د یخونو دننه د اوسپنې انفرادي اټومونه وشمېرل.
د څېړنې پایلو وښودله چې په ځینو دورو کې د ستوریزو دوړو اندازه کمه شوې وه. دا بدلون ښيي چې لمریز نظام د وخت په تېرېدو د کهکشان له بېلابېلو ستوریزو ورېځو څخه تېر شوی دی.
د لمریز نظام د سفر نوې نښې
ساینسپوهان وایي، زموږ لمریز نظام دا مهال د «Local Interstellar Cloud» په نوم د ستوریزې ورېځې له منځه تېرېږي. دا د ګازونو او دوړو یوه سیمه ده چې د کهکشان په محلي چاپېریال کې موقعیت لري.
د نوې څېړنې له مخې، ښايي لمریز نظام د ۴۰ زره او ۱۲۰ زره کلونو ترمنځ دې ستوریزې ورېځې ته داخل شوی وي. همدغه بدلون ښايي د انتراکتیکا په یخونو کې د Iron-60 د اندازې له کمېدو سره تړاو ولري.
څېړونکي وایي، انتراکتیکا کې ستوریزې دوړې د دې امکان برابروي چې ساینسپوهان د ځمکې او فضا ترمنځ د پخوانیو اړیکو تاریخ مطالعه کړي.
انتراکتیکا لا هم د فضايي رازونو مهم مرکز ګڼل کېږي
کارپوهان باور لري چې د انټارکټیکا ژور یخونه لا هم د فضا د تاریخ ګڼ رازونه پټ ساتي. د هغوی په وینا، که زاړه یخونه نور هم وڅېړل شي، نو کېدای شي د ستورو د پخوانیو چاودنو، کهکشاني بدلونونو او د لمریز نظام د حرکت په اړه لا ډېر معلومات ترلاسه شي.
ساینسپوهان وایي، انتراکتیکا کې ستوریزې دوړې یوازې د فضا د دوړو عادي ذرې نه دي، بلکې دا د کهکشان د میلیونونو کلونو پخوانیو پېښو خاموشې نښې دي.
د دغو څېړنو پایلې ښيي چې د ځمکې طبیعي چاپېریال نه یوازې د اقلیم او چاپېریال تاریخ خوندي کوي، بلکې د فضا او لمریز نظام د لرغوني تاریخ په اړه هم ارزښتناک معلومات پکې ساتل شوي دي.
