ساینسپوهانو د تر ځمکې لاندې دنیا په اړه حیرانوونکي حقایق موندلي. په دې راپور کې د ځمکې په ژورو کې د موندل شویو اسرارونو، د کولا کیندنې او د مقناطیسي میدان په اړه بشپړ معلومات ولولئ.
انسان که څه هم فضا ته تر میلیاردونو کیلومترو لرې سفر کړی، خو د خپلې پښې لاندې نړۍ په اړه لا هم ډېر کم معلومات لري. وروستیو ساینسي څېړنو ښودلې چې تر ځمکې لاندې دنیا له داسې پېچلو او حیرانوونکو اسرارونو ډکه ده چې حتی لوی پوهان یې هم فکر ته اړ ایستلي دي.
تر ځمکې لاندې دنیا، د ځمکې ژور؛ له فضا څخه یو سخت سفر
ساینسپوهان وايي، د ځمکې ژورو ته رسېدل د فضا لرې سیمو ته تر تګه هم ډېر ستونزمن دي. انسان د سپوږمکۍ او فضایي ماموریتونو له لارې تر لیرې کهکشانونو پورې معلومات ترلاسه کړي، خو کله چې خبره د تر ځمکې لاندې دنیا ته راشي، موږ لا هم د خپلې سیارې د قشر یا پوستکي په سر ولاړ یو. د ځمکې مرکز شاوخوا ۶٬۳۷۱ کیلومتره ژور دی، خو انسان یوازې د دې واټن شاوخوا ۰٫۲ سلنه برخې ته په رسېدو توانېدلی دی.
تر ځمکې لاندې دنیا، په ژورو کې دوه ستر ډبرین جوړښتونه
وروستیو څېړنو د تر ځمکې لاندې دنیا په اړه یوه لویه معما رابرسېره کړې ده. ساینسپوهانو موندلې چې د ځمکې له سطحې زرګونه کیلومتره لاندې دوه ستر او خورا تاوده ډبرین جوړښتونه شته. دا جوړښتونه دومره لوی دي چې حجم یې د سپوږمۍ له یوې لویې برخې سره پرتله کېږي.
دا پټ جوړښتونه تر افریقا او ارام سمندر (پاسیفیک) لاندې موقعیت لري او له میلیاردونو کلونو راهیسې د ځمکې د مقناطیسي میدان په ساتلو کې مهم رول لوبوي. دا مقناطیسي میدان هماغه ډال دی چې پر ځمکه یې ژوند له فضايي وړانګو څخه خوندي ساتلی دی.
د کولا سوپرډیپ بورهول (Kola Superdeep Borehole)
انسان تر اوسه په فزیکي ډول د تر ځمکې لاندې دنیا ته د ننوتلو لپاره یوازې یو سوری کیندلی چې ۱۲٫۲ کیلومتره ژور دی. دا سوری د “کولا” په نوم پېژندل کېږي چې په ۱۹۷۰ کال کې د پخواني شوروي اتحاد لخوا په روسیه کې پیل شوی و.
دغه پروژه په ۱۹۸۹ کال کې ځکه ودرول شوه چې هلته تودوخه د سانتي ګراد ۱۸۰ درجو ته رسېدله. دا تودوخه دومره لوړه وه چې د کیندنې وسایل یې ویلي کول او کار یې ورکاوه. دا ښيي چې تر ځمکې لاندې دنیا څومره ګرمه او د انسانانو لپاره ناممکن ده.
د ځمکې د داخلي تودوخې اسرار
څرنګه چې دغو ژورو ته په مستقیم ډول تګ ممکن نه دی، ساینسپوهان د پرمختللو کمپیوټري ماډلونو او مقناطیسي معلوماتو په مرسته څېړنې کوي. دوی موندلې چې د ځمکې دننه تودوخه په هر ځای کې یو شان نه ده؛ په ځینو سیمو کې تودوخه تر عادي کچې ډېره لوړه ده. دا موندنې نه یوازې د ځمکې د تاریخ په پوهېدو کې مرسته کوي، بلکې په راتلونکي کې د طبیعي پېښو لکه زلزلو او اورغورځوونکو د اټکل لپاره هم خورا ارزښت لري.
تر ځمکې لاندې دنیا لا هم د ساینس لپاره یوه لویه معما پاتې ده. که څه هم موږ یوازې د ځمکې پر سر ژوند کوو، خو زموږ بقا د ځمکې په ژورو کې د هغو پروسو پورې تړلې ده چې موږ یې په سترګو نه شو لیدلی. دا پټه نړۍ موږ ته یادونه کوي چې زموږ خپله سیاره لا هم د سپړلو لپاره تر فضا ډېر اسرار لري.
