منځني ختیځ ته د د امریکا بېړۍ لېږل کېدل د ایران او امریکا ترمنځ ترینګلتیا نوې کچې ته رسولې ده. په دې راپور کې د «یواساس ابراهام لنکن» بېړۍ د لېږد او په ایران کې د وروستیو بدلونونو په اړه بشپړ جزیات ولولئ.
د منځني ختیځ په کړکېچنه فضا کې یو ځل بیا د باروتو بوی خپور شوی دی. د امریکا متحده ایالاتو په یو تازه او ستراتیژیک ګام کې اعلان کړی چې سیمې ته خپل اضافي پوځي تجهیزات او جنګي بېړۍ لېږي. د رپوټونو له مخې، د امریکا بېړۍ چې د یوې سترې الوتکلېږدوونکې ډلې (Carrier Strike Group) مشري کوي، په راتلونکو ورځو کې به منځني ختیځ ته ورسېږي. دا اقدام په داسې حال کې کېږي چې د واشنګټن او تهران ترمنځ اړیکې د بل هر وخت په پرتله ترینګلې شوې دي.
د امریکا دوو لوړپوړو چارواکو تایید کړې چې د سمندري ځواکونو د «یواساس ابراهام لنکن» په نوم د امریکا بېړۍ له خپلو ملګرو ویجاړونکو بېړیو او پرمختللو جنګي الوتکو سره یو ځای د اسیا–پسیفیک له سیمې څخه د منځني ختیځ په لور حرکت کړی دی. رویټرز خبري اژانس لیکلي چې د دغه ستر پوځي خوځښت هدف په سیمه کې د ایران د احتمالي ګواښونو مخنیوی او د خپلو متحدینو ډاډمنول دي.
امریکايي چارواکي زیاتوي چې پر دې سربېره په سیمه کې د هوايي دفاعي سیستمونو د پیاوړتیا موضوع هم تر غور لاندې ده. که څه هم امریکا وايي چې دا حرکت دفاعي بڼه لري، خو تاریخ ښودلې چې دا ډول پوځي تمرکز معمولاً د یو لوی هدف لپاره وي. تېر اوړی هم امریکا په سیمه کې ورته حضور درلود او وروسته یې پرې ویاړ وکړ چې د برید نیت یې په خورا مهارت سره پټ ساتلی و.
د امریکا بېړۍ، د ټرمپ دریځ او د ایران اتومي پروګرام
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ، که څه هم هیله څرګنده کړې چې له ایران سره به له مخامخ پوځي نښتې ډډه وشي، خو په ورته وخت کې یې سخت خبرداری هم ورکړی دی. ټرمپ چې په داووس ښار کې له CNBC شبکې سره خبرې کولې، ټینګار وکړ چې ایران ته به هیڅکله اجازه ورنکړي چې اتومي وسلې ترلاسه کړي. هغه وویل: «که تهران خپل اتومي پروګرام بیا پیل کړي، د ۲۰۲۵ کال د جون میاشتې بریدونه به بیا تکرار شي.»
دا څرګندونې د نړیوالې اتومي انرژۍ ادارې (IAEA) د هغو اندېښنو په رڼا کې کېږي چې وايي ایران دا مهال شاوخوا ۴۴۰.۹ کیلوګرامه ۶۰ سلنه غني شوي یورانیم لري. د آژانس د معیارونو له مخې، دا مواد د وسلې کچې (۹۰ سلنې) ته خورا نږدې دي او که نور هم غني شي، د ۱۰ اتومي بمونو د جوړولو لپاره بسنه کوي. منځني ختیځ ته د د امریکا بېړۍ لېږل په حقیقت کې د تهران لپاره دا پیغام لري چې هر ډول اتومي سرغړونه به سخت غبرګون ولري.
د امریکا بېړۍ، په ایران کې کورنۍ ناارامي او د بشري حقونو وضعیت
د ایران او امریکا ترمنځ د کړکېچ یوه بله لویه برخه په ایران کې دننه د دسمبر له ۲۸مې راهیسې پیل شوي اعتراضونه دي. دا لاریونونه چې د تهران له لوی بازار څخه د اقتصادي ستونزو له امله پیل شول، ډېر ژر په یو پراخ سیاسي خوځښت بدل شول. ډونالډ ټرمپ په تېرو میاشتو کې څو ځله د لاریونوالو د ځپلو له امله د مداخلې ګواښ کړی و.
د بشري حقونو ادارې «هرانا» په خپل تازه راپور کې ویلي چې د دغو ناارامیو په ترڅ کې تر اوسه د ۴۵۱۹ کسانو وژل کېدل تایید شوي دي. په دغو قربانیانو کې ۴۲۵۱ معترضان او ۱۹۷ امنیتي ځواکونه شامل دي. خو ایراني چارواکو رویټرز ته په پټه ویلي چې د وژل شویو اصلي شمېر له ۵۰۰۰ څخه اوښتی دی. د ایران حکومت نه یوازې له بهرني فشار سره مخ دی، بلکې په کور دننه هم د خلکو له سخت غوسې سره لاس او ګرېوان دی.
پایله او استراتیژیک تحلیل
منځني ختیځ ته د د امریکا بېړۍ رسېدل په داسې حساس وخت کې، د سیمې امنیتي معادله بدله کړې ده. له یوې خوا د ایران اتومي پروګرام او له بلې خوا د کورنیو اعتراضونو ځپل، تهران په یو ستونزمن حالت کې کښېنولی دی. امریکا هڅه کوي چې د پوځي حضور په زیاتولو سره ایران خبرو اترو ته اړ کړي، خو ایران بیا دا فشارونه د خپل ملي حاکمیت پر وړاندې ګواښ بولي.
راتلونکې اونۍ به د منځني ختیځ د ثبات لپاره خورا برخلیک ټاکونکې وي. که چیرې ډیپلوماټیکې هڅې ناکامه شي، نو د «ابراهام لنکن» په څېر د د امریکا بېړۍ شتون ښايي په سیمه کې د یوې نوې جګړې پیل وي چې پایلې به یې نه یوازې منځني ختیځ، بلکې ټولې نړۍ ته زیان رسوونکې وي. هېوادونه اوس دې ته منتظر دي چې وګوري ایا ایران به د نړیوالو اژانسونو راپورونو ته مثبت ځواب ووایي او که به سیمه د یوې بلې پوځي حملې شاهده وي.
