ایا له حیواناتو سره خبرې ممکنې دي؟ په دې مقاله کې د ساینسي څېړنو، د مصنوعي ځیرکتیا رول او د حیواناتو د پېچلو ارتباطي سیسټمونو په اړه ولولئ چې ایا انسان به کله وکولی شي له نورو ژوو سره مکالمه وکړي.
د تاریخ په اوږدو کې له حیواناتو سره خبرې کول د انسانانو لپاره یو لوی خوب او د ساینسي-تخیلي کیسو یوه مهمه موضوع وه. مګر ایا واقعاً داسې یوه ورځ به راشي چې موږ وکولی شو له خپل سپي، پېشو یا حتې له یوې وحشي بېزو سره د انسانانو په څېر خبرې وکړو؟ نوې علمي څېړنې ښيي چې که څه هم موږ په بشپړ ډول د یوې ګډې ژبې خاوندان نه شو، مګر د ژوو د پېچلو ارتباطي سیسټمونو درک کول مو دغه خوب ته نږدې کوي.
حیوانات څنګه اړیکه نیسي؟
حیوانات د انسانانو په څېر غږیزې کلمې نه لري، خو هغوی په بېلابېلو لارو لکه د بدن حرکاتو، ځانګړو غږونو، بوی او بصري نښو له لارې له یو بل سره پېچلې اړیکې نیسي. ځینې ټولنیز ژوي لکه ډلفینان، نهنګان، بیزوګان او لېوان خورا پېچلي ارتباطي سیسټمونه لري. ساینسپوهان وایي چې له حیواناتو سره خبرې په دودیزه مانا نه، بلکې د دغو نښو د ژباړې له لارې ممکنې دي.
د ځینو ژوو ارتباطي وړتیاوې
څېړنو ښودلې چې ځینې حیوانات کولی شي پېچلې ژبې ته ورته نښې وکاروي:
ډلفینان: هغوی د معلوماتو د لېږد لپاره ځانګړي شپېلکي کاروي چې هر یو یې د یوې ځانګړې مانا لرونکی وي.
نهنګان: د هغوی د غږونو رازونه اوس د معلومېدو په حال کې دي او ساینسپوهان باور لري چې دا یو ډول پېچلی کوډ دی.
شامپانزې: په ازمېښتي شرایطو کې ځینو بیزوګانو د اشارې ژبه (Sign Language) زده کړې او خپلې اړتیاوې یې بیان کړي دي.
خو بیا هم، له حیواناتو سره خبرې کول له یوې لویې ستونزې سره مخ دي او هغه د “ګرامر” نشتوالی دی. ډېری څېړونکي باور لري چې ریښتینې ژبه یوازې په انسانانو پورې محدوده ده.
د مصنوعي ځیرکتیا (AI) رول
په وروستیو کلونو کې د مصنوعي ځیرکتیا پرمختګ له حیواناتو سره خبرې کولو ته نوې هیلې پیدا کړي دي. د “ژورې زدهکړې” (Deep Learning) سیسټمونه کولی شي د حیواناتو په ملیونونو غږونه او نښې تحلیل کړي او په هغو کې پېچلي نمونې ومومي. یوه ورځ به مصنوعي ځیرکتیا د دغو غږونو دقیق تفسیر وکړي، چې دا به د وحشي ژوو په ساتنه او د کورنیو حیواناتو د اړتیاوو په پوهېدو کې خورا ګټور ثابت شي.
ولې مکمله مکالمه ستونزمنه ده؟
د حیواناتو د ادراک نړۍ له موږ څخه توپیر لري. هره نوعه خپله بیولوژیکي ترجیحات او لومړیتوبونه لري. که څه هم یو حیوان وکولی شي د انسان کلمې تکرار کړي، مګر د هغه پیغام اصلي مفهوم ښايي موږ ته روښانه نه وي. له همدې امله، له حیواناتو سره خبرې د یوې فکري او ژورې مکالمې په مانا شاید هیڅکله رامنځته نشي.
که څه هم د انسان او حیوان ترمنځ د بشپړې مکالمې امکان ډېر کم ښکاري، مګر علمي څېړنې موږ د طبیعي نړۍ د پوهېدو لور ته نږدې کوي. له حیواناتو سره خبرې ښايي یو وخت یوازې د هغوی د اساسي غوښتنو (لکه وږی یم، خطر دی، یا خوشاله یم) د ژباړې تر کچې پاتې شي، خو دا ګام به د طبیعت او انسان ترمنځ د اړیکو یو نوی باب پرانیزي.
