متروپولیس؛ هغه افسانوي فلم چې د مصنوعي ځیرکتیا او راتلونکې نړۍ انځور یې له خپل وخته ډېر مخکې وړاندې کړی و
کله چې د سینما د تاریخ د تر ټولو اغېزناکو فلمونو نومونه یادېږي، متروپولیس (Metropolis) د هغو آثارو له ډلې شمېرل کېږي چې نه یوازې یې د خپل وخت سینما بدله کړه، بلکې د راتلونکو لسیزو لپاره یې د ټکنالوژۍ، ښارونو او ټولنیزو بدلونونو په اړه د انسان تصور هم اغېزمن کړ. دغه چوپ یا بېخبره فلم په ۱۹۲۷ کال کې د جرمني نامتو فلم جوړونکي فریتس لانګ له لوري جوړ شو او نن هم د علمي ـ تخیلي سینما له تر ټولو مهمو شاهکارونو ګڼل کېږي.
متروپولیس د څه په اړه دی؟
د متروپولیس کیسه په یوه پرمختللي او ستر صنعتي ښار کې راڅرخي؛ داسې ښار چې اسمانڅکې ودانۍ، الوتونکي وسایط او پرمختللې ټکنالوژۍ پکې د ژوند برخه ګرځېدلې ده. خو د دې ښایسته او عصري ښار تر شا یوه بله توره نړۍ هم پرته ده.
شتمن او واکمن خلک د ښار په لوړو برخو کې په هوسا ژوند بوخت دي، خو زرګونه کارګران د ځمکې لاندې د ماشینونو تر سیوري لاندې سخت کار کوي، څو د دغه ستر نظام څرخونه وڅرخېږي. فلم د همدې دوو متضادو نړۍو ترمنځ د واټن، بېعدالتۍ او ټولنیزو اختلافاتو کیسه بیانوي.
د متروپولیس روباټ او د مصنوعي ځیرکتیا نننۍ نړۍ
د فلم له تر ټولو مشهورو صحنو څخه یوه د ماریا په نوم د یوې ښځې روباټي بڼه ده؛ هغه کرکټر چې د سینما په تاریخ کې د لومړنیو انساننما روباټونو له ډلې ګڼل کېږي. ډېری فلمي څېړونکي باور لري چې همدغه کرکټر وروسته د مصنوعي ځیرکتیا، هوښیارو ماشینونو او روباټیک ټکنالوژۍ د تصور لپاره الهامبښونکی شو.
نن چې نړۍ د AI، هوښیارو روباټونو او اتومات سیستمونو په اړه بحث کوي، د متروپولیس ګڼې صحنې له حیرانوونکي پلوه د اوسني عصر له واقعیتونو سره ورته ښکاري. فلم داسې پوښتنې راپورته کوي چې لا هم تازه دي: ایا ماشینونه به د انسانانو ځای ونیسي؟ ایا مصنوعي ځیرکتیا به د ټولنې په ګټه وکارول شي که د کنټرول او نفوذ وسیله به شي؟
ولې متروپولیس لا هم مهم ګڼل کېږي؟
د متروپولیس ارزښت یوازې د روباټونو او راتلونکو ټکنالوژیو په وړاندوینه کې نه دی. فلم د ټولنیز نابرابرۍ، د شتمنۍ د ناعادلانه وېش او د واک د تمرکز په اړه هم ژورې پوښتنې راپورته کوي.
فریتس لانګ په داسې زمانه کې دا موضوعات مطرح کړي وو چې لا کمپیوټر، انټرنېټ او مصنوعي ځیرکتیا وجود نه درلود؛ خو هغه د ټکنالوژۍ او واک ترمنځ د اړیکې په اړه داسې اندېښنې انځور کړې چې نن هم د نړیوالو بحثونو مهمه برخه ده.
د متروپولیس اغېز پر نورو مشهورو فلمونو
د سینما ډېری مشهور علمي ـ تخیلي فلمونه د متروپولیس له اغېز پرته نه شي تصور کېدای. د Blade Runner، Star Wars، The Terminator او ګڼو نورو فلمونو د ښارونو، روباټونو او راتلونکې نړۍ ډیزاینونو الهام تر ډېره له همدې فلمه اخیستل شوی دی.
حتی د جاپان د انیمې او سایبرپانک نړۍ په جوړښت کې هم د متروپولیس اغېز څرګند لیدل کېږي، ځکه د راتلونکو ښارونو او پرمختللو ماشینونو ډېر هغه انځورونه چې نن یې وینو، لومړی ځل په همدې فلم کې راڅرګند شوي وو.
متروپولیس او د نن ورځې لپاره یې پیغام
نږدې یوه پېړۍ وروسته هم متروپولیس خپل ارزښت نه دی له لاسه ورکړی. دا فلم موږ ته یادونه کوي چې اصلي پوښتنه د ټکنالوژۍ په شتون کې نه ده، بلکې دا ده چې انسانان به یې څنګه کاروي.
که ټکنالوژي د ټولنې د هوساینې، عدالت او پرمختګ لپاره وکارول شي، نو راتلونکې روښانه کېدای شي؛ خو که د واک او کنټرول وسیله وګرځي، هغه اندېښنې به رامنځته کړي چې متروپولیس لا په ۱۹۲۷ کال کې ترسیم کړې وې.
همدا لامل دی چې متروپولیس یوازې یو پخوانی فلم نه، بلکې د راتلونکې نړۍ په اړه یو فکري پیغام ګڼل کېږي؛ داسې پیغام چې د مصنوعي ځیرکتیا په اوسني عصر کې تر بل هر وخت ډېر د پام وړ ښکاري. د فلم شهرت یوازې د دې لپاره نه دی چې د راتلونکې ځینې ټکنالوژۍ یې اټکل کړې وې، بلکې ځکه چې د انسان، واک، عدالت او ټکنالوژۍ ترمنځ یې هغه اړیکه انځور کړې چې لا هم د نړۍ د مهمو بحثونو په منځ کې ځای لري.
