په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت (یوناما) وايي، په تېرو پنځو کلونو کې په هېواد کې وسلهوالې نښتې او تاوتریخوالی کم شوي، خو دغه وضعیت لا د تلپاتې سولې او ثبات د تضمین لپاره بسنه نه کوي.
یوناما د طالبانو د واکمنۍ د پنځمې کلیزې په مناسبت په یوه بیان کې ویلي، د جګړو کمېدو د ډېرو افغانانو لپاره عملي ګټې لرلې او زمینه یې برابره کړې چې پر اقتصاد، پراختیا او سیمهییزې همکارۍ تمرکز وشي. دغه ماموریت د کوکنارو د کښت پر وړاندې د طالبانو بندیز هم یو مثبت پرمختګ بللی دی.
خو د ملګرو ملتونو د مرستندوی ماموریت په وینا، د وضعیت په اړه د یوناما اندېښنه له دې امله ده چې د جګړې کمېدل په خپله د تلپاتې سولې او هوساینې معنا نه لري.
یوناما: تلپاتې ثبات یوازې د جګړې په کمېدو نه راځي
د یوناما سرپرستې او د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړې استازې مرستیالې، جورجت ګانیون، ویلي چې د افغانستان راتلونکی داسې ټولنې ته اړتیا لري چې د ټولو افغانانو حقونه او وړتیاوې پکې خوندي وي او دولتي ادارې حسابورکوونکې او مسوولې وي.
نوموړې له طالبانو غوښتي چې داسې شرایط برابر کړي چې ټول افغانان وکولای شي په اقتصادي، ټولنیز او عامه ژوند کې ونډه واخلي.
پر ښځو او نجونو محدودیتونه
یوناما وايي، د طالبانو له واکمنېدو وروسته ښځې او نجونې د زدهکړو، کار او عامه ژوند له ګڼو برخو محرومې شوې دي.
د دغه ماموریت په باور، پر ښځو او نجونو زیاتېدونکي محدودیتونه یوازې ټولنیزې او اقتصادي پایلې نه لري، بلکې له نړیوالې ټولنې سره د افغانستان د تعامل او د پانګونې پر وړاندې هم خنډونه رامنځته کوي.
ګانیون له طالبانو غوښتي چې دغه محدودیتونه لغوه کړي او ښځو او نجونو ته د زدهکړو، کار او عامه ژوند په برخو کې د بشپړ ګډون زمینه برابره کړي.
د ترهګرۍ او نړیوال تعامل اندېښنې
یوناما وايي، افغانستان له سیمهییزو او نړیوالو هېوادونو سره د پراخو اړیکو له لارې د اقتصادي فرصتونو د رامنځته کولو وړتیا لري، خو د تلپاتې ثبات لپاره باید هغه ستونزې هم حل شي چې افغانستان لا هم له نړیوالې انزوا سره مخ کوي.
د دغه ماموریت په وینا، د ترهګرۍ په اړه اندېښنې، د مدني فضا محدودېدل او د بیان پر ازادۍ بندیزونه د افغانستان د راتلونکي پر وړاندې له مهمو خنډونو څخه دي.
یوناما همداراز وايي، پر ښځینه بشري مرستندویانو او د ملګرو ملتونو پر ښځینه کارکوونکو محدودیتونه د نړیوالو مرستو د رسولو وړتیا اغېزمنوي.
یوناما د تعامل پر دوام ټینګار کوي
له ۲۰۲۱ کال راهیسې د طالبانو حکومت د نړیوال رسمیت له محدود وضعیت سره مخ دی، خو یو شمېر هېوادونو له کابل سره خپلې ډیپلوماټیکې او اقتصادي اړیکې ساتلې یا پراخې کړې دي.
یوناما له نړیوالې ټولنې غوښتي چې له افغانستان څخه مخ وانه ړوي، بلکې له طالبانو سره «اصولي او عملي تعامل» ته دوام ورکړي، څو د بشري حقونو درناوی، د ټولو افغانانو ګډون او د افغانستان بیا نړیوالې ټولنې ته ورګډېدل ممکن شي.
په همدې حال کې، د وضعیت په اړه د یوناما اندېښنه دا ده چې د امنیتي وضعیت تر نسبي ښه کېدو وروسته هم د بشري حقونو، ښځو د حقونو، ترهګرۍ او نړیوال تعامل په برخو کې جدي ننګونې پاتې دي.
