د هنډسن مرکز ویلي، د ډونالډ ټرمپ اداره باید مرکزي اسیا د جیوپولیټکي مرکز په توګه کلکه وڅاري

داسې مهال چې ډونالډ ټرمپ په جنوري کې سپینې ماڼۍ ته ننوځي، د هغه اداره د بهرني سیاست له ډیرو سترو ننګونو سره مخ ده. هنډسن مرکز په یوه تحلیل کې لیکي، چې د دې ننګونو په سر کې منځنۍ اسیا پام وړ اهمیت لري چې د یوریشیا په زړه کې پرته ده.

د هنډسن مرکز شنونکی وايي، د امریکا د بهرني سیاست جوړوونکي په پرله‌پسې ډول منځنۍ اسیا له پامه غورځوي.

دغه مرکز وايي، د ۲۰۰۱ کال د سپتمبر د ۱۱مې له بریدونو وروسته، واشنګټن د افغانستان د پوځي عملیاتو لپاره د منځنۍ اسیا له ځینو هېوادونو سره اړیکې ښې کړې، خو د افغانستان د اهمیت له کمېدو سره دغه اړیکې هم سړې شوې. هیڅ یو امریکایي ولسمشر مرکزي اسیا ته سفر نه دی کړی او د لوړ پوړو چارواکو لیدنې هم نادرې پاتې شوې دي.

د ستراتيژیکو همکاریو زیانمنېدل

یاد مرکز وايي، د دې کمزورې ښکېلتیا له امله، د امریکا سیاست په سیمه کې غیرمتوازن ښکاري، چې ډېر ځله د بشري حقونو او ډیموکراتیکو ارزښتونو په تړاو زیات تمرکز کوي. سره له دې چې دا ارزښتونه مهم دي، خو د دې په اړه ډېر ټینګار ځینې وخت د مرکزي اسیا حکومتونه خوابدي کړي او ستراتیژیکې همکارۍ یې زیانمنې کړي دي.

نور ولولئ: د فبرورۍ په ۲۹امریکا او طالبانو ترمنځ د سولې هوکړه لاسلیکېږي

نور ولولئ: طالبان: د امریکا او طالبانو ترمنځ هېڅ ډول پټ اسناد نشته

هنډسن وايي، «د ټرمپ اداره به په داسې وخت کې د مرکزي اسیا په اړه خپله تګلاره له سره تعریفوي چې جیوپولیټیک چاپېریال د پام وړ بدلون موندلی. له افغانستان څخه د امریکا وتل، د روسیې له خوا پر اوکراین یرغل او د اروپا د انرژۍ نوې اړتیاوې هغه عوامل دي چې د مرکزي اسیا اهمیت یې زیات کړیخو لا تر اوسه اداره د دې سیمې لپاره یو روښانه دریځ نه لري».

هنډسن وايي، چې د ټرمپ د لومړۍ دورې په پرتله، داسې ښکاري چې اوسنی کابینه د مرکزي اسیا د چارو په اړه لږ تجربه لري.

تمه کېږي چې د امریکا نوې ستراتیژي د ۲۰۲۴ په اوږدو کې اعلان شي.

د دې ستراتیژۍ یوه مهمه برخه به د مرکزي اسیا له هېوادونو سره د متوازنو اړیکو جوړول وي، داسې چې دا هېوادونه د روسیې او چین له اغېزه ځان خلاص وساتي.

د نوي ستراتیژۍ محوري برخه

د هنډسن د شنونکي په باور، انرژي او سوداګرۍ ته پاملرنه به هم د نوې ستراتیژۍ یوه محوري برخه وي. «د ترکمنستان د ګازو پراخو زېرمو په شمول سیمه کولی شي د اروپا لپاره د انرژۍ بدیلې لارې برابرې کړي. د ټرانس-کاسپین ګاز پایپ لاین ملاتړ چې د مرکزي اسیا سرچینې د اروپا له بازارونو سره نښلوي، باید د امریکا د سیاست یوه مهمه موخه وي».

هنډسن مرکز وايي، چې امنیتي همکاري هم باید لومړیتوب پاتې شي. «د ترهګرۍ پر وړاندې مبارزه، چې د امریکا او مرکزي اسیا د همکارۍ بنسټ و، اوس هم یوه مهمه مساله ده. له افغانستان څخه د امریکا په وتلو سره، سیمه‌ییزې امنیتي اندېښنې زیاتې شوې دي».

یاد مرکز په خپل تحلیل کې وايي، په جیوپولیټیک چاپېریال کې له لویدیزو متحدینو سره همکاري به یو اړین اقدام وي. د ترک هېوادونو سازمان، چې څلور مرکزي اسیا هېوادونه پکې غړیتوب لري، د دې لپاره یو مهم فورم دی.