ګوادر بندر؛ له عمانه تر پاکستانه او د نړۍ د سترو قدرتونو د سیالۍ مرکز

د ګوادر بندر تاریخ او جیوپولیټیک اهمیت؛ ولې هند دا بندر رد کړ او پاکستان واخیست؟ په دې راپور کې د ګوادر بندر پر رول، د چین پر پانګونې او د افغانستان پر ټرانزیټ بشپړ معلومات ولولئ.

ګوادر بندر نن سبا یوازې یو ساحلي ښار نه دی، بلکې د اسیا په کچه د یوې خورا مهمې استراتیژیکې نقطې په توګه پېژندل کېږي. دغه بندر چې چین او مرکزي اسیا له عربي نړۍ او ازادو اوبو سره نښلوي، یو وخت د عمان تر ادارې لاندې و. په دې راپور کې به ولولئ چې څنګه دغه سیمه له عمان څخه پاکستان ته انتقال شوه او ولې هند د داسې یو زرین چانس له لاسه ورکولو ته غاړه کېښوده.

د ګوادر بندر تاریخي مخینه

ګوادر د بلوچستان په مکران سیمه کې، د عمان سمندر او هند بحر په ساحل کې پروت دی. که څه هم دا سیمه په تاریخي ډول د بلوچستان برخه وه، خو له ۱۷۸۳ کال څخه تر ۱۹۵۸ کال پورې د عمان هېواد تر واک لاندې وه. کیسه داسې وه چې د کلات خان، میر نصیر خان نوري دا سیمه د عمان شهزاده “سعید” ته چې له خپل هېواد څخه تښتېدلی و، په ډالۍ یا امانت کې ورکړه.

کله چې شهزاده سعید په عمان کې واک ترلاسه کړ، دغه بندر یې بېرته بلوچانو ته ونه سپاره او د عمان یوه برخه پاتې شوه. بلوچانو تل هڅه کوله چې دغه سیمه بېرته خپله کړي، خو د نړۍ د قدرتونو بدلون دا پروسه وځنډوله.

ولې هند د ګوادر بندر له اخیستلو انکار وکړ؟

د بریتانوي هند له وېشل کېدو او د پاکستان له جوړېدو وروسته، عمان په ۱۹۴۷ او ۱۹۵۶ کلونو کې دوه ځله هند ته وړاندیز وکړ چې دغه بندر وپېري. خو د هند هغه وخت لومړي وزیر، جواهر لعل نهرو، دا وړاندیز رد کړ.

هندي شنونکي اوس دا د هند په تاریخ کې یوه لویه استراتیژیکه تېروتنه بولي. که هند ګوادر بندر اخیستی وای، نو د پاکستان په غېږ کې به یې یوه داسې جزیره درلوده چې د اسلام‌اباد لپاره به لویه ننګونه وه. خو نهرو د جغرافیایي لیرېوالي او د پاکستان له خوا د محاصرې له وېرې دا خطر ونه مانه. په نهایت کې، پاکستان په ۱۹۵۸ کال کې دغه بندر له عمان څخه په ۳ میلیونه ډالرو واخیست.

د چین رول او د ګوادر بندر اهمیت

که څه هم د ګوادر بندر د جوړولو سروې په ۱۹۵۴ کال کې د امریکایانو له خوا شوې وه، خو اصلي کار پرې په ۲۰۰۲ کال کې د پرویز مشرف په وخت کې پیل شو. په ۲۰۱۳ کال کې د دغه بندر اداره یوې چینایي کمپنۍ ته وسپارل شوه او دا د “چین-پاکستان اقتصادي دهلیز” (CPEC) پیل و.

چین لپاره د ګوادر بندر ځکه حیاتي دی چې دا هېواد ته اجازه ورکوي ترڅو د مالاکا تنګي (چې اوږده او خطرناکه لاره ده) پر ځای، په خورا لنډه او خوندي لاره خلیج او عربي نړۍ ته ځان ورسوي. دا لاره د چین د انرژۍ امنیت تضمینوي او د دغه هېواد د اقتصاد لپاره یو نوی ساه اخیستونکی ځای دی.

ننګونې؛ ناامني او د بلوچانو مقاومت

سره له دې چې له ۲۰۰۷ کال راهیسې د دغه بندر لومړنۍ چارې بشپړې شوې دي، خو ګوادر بندر لا هم په بشپړ ډول نه دی فعال شوی. د دې تر شا یو مهم لامل په بلوچستان کې ناامني ده. د بلوچ بېلتون غوښتونکو ډلې، لکه “د بلوچ ازادۍ بښونکی پوځ” (BLA)، پر دغه بندر او چینایي کارکوونکو څو ځله خونړي بریدونه کړي دي. هغوی پاکستان تورنوي چې د بلوچستان طبیعي زیرمې غارت کوي او د سیمې خلکو ته هیڅ ګټه نه رسوي.

ګوادر، افغانستان او مرکزي اسیا

د ګوادر بندر لپاره افغانستان او مرکزي اسیا خورا مهم دي. پاکستان هڅه کوي چې دغه بندر د ټرانزیټ په یو مرکز بدل کړي. په ۲۰۲۴ کال کې د لومړي ځل لپاره د افغانستان سوداګریز توکي په دغه بندر کې تخلیه شول. خو د کابل او اسلام‌اباد ترمنځ په ډیورنډ کرښه کې پرله پسې ناندریو دا بهیر له ستونزو سره مخ کړی دی.

ډېری افغان سوداګر د پاکستان د سیاسي بې ثباتۍ له امله د ایران “چابهار بندر” ته لومړیتوب ورکوي. چابهار چې د هند په مرسته جوړ شوی، د ګوادر سیال ګڼل کېږي. افغان کارپوهان په دې باور دي چې افغانستان باید د توازن پالیسي خپله کړي او د یو بندر پر ځای له دواړو (ګوادر او چابهار) څخه په خپله ګټه کار واخلي ترڅو د کوم ځانګړي هېواد تر فشار لاندې رانشي.

ګوادر بندر که څه هم یو ستر اقتصادي پتانسیل لري، خو د سیمې د جیوپولیټیک سیالیو او کورنۍ ناامنۍ له امله لا هم د یوې نیمګړې پروژې په توګه پاتې دی. د دې بندر راتلونکی په دې پورې تړلی چې پاکستان څنګه له خپلو ګاونډیو (افغانستان او هند) سره اړیکې رغوي او څنګه د بلوچانو رضایت ترلاسه کوي. د چین لپاره دا د “یو کمربند او یوې لارې” د پروژې بریا ده، خو د سیمې لپاره دا لا هم د پوښتنو او ننګونو یو ډګر دی.