کوترې څنګه لاره پیدا کوي؟ دا هغه پوښتنه ده چې ساینسپوهان یې له لسیزو راهیسې د ځواب موندلو هڅه کوي. اوس یوې نوې علمي څېړنې ښودلې چې ښايي د دې مرغانو د لوري موندلو راز د دوی په ځیګر کې پټ وي؛ داسې موندنه چې د حیواناتو د مقناطیسي حس په اړه د اوږدې مودې معما ته نوی لید وړاندې کوي.
حیوانات د لوري موندلو لپاره بېلابېلې لارې کاروي. ځینې د ستورو له مخې خپله لار ټاکي، ځینې د سفر پر مهال نښې په یاد ساتي او ځینې نور بیا د ځمکې له مقناطیسي میدان څخه د یوه طبیعي قطبنما په توګه ګټه اخلي. مرغان، کبان او کیشپان هم د همدې وړتیا له امله اوږده واټنونه وهي، خو تر اوسه په بشپړ ډول نه وه معلومه چې دا سیستم څنګه کار کوي. کوترې څنګه لاره پیدا کوي؟
کوترې څنګه لاره پیدا کوي؟ د ساینسپوهانو پخوانۍ نظریې
کوترې د هغو مرغانو له ډلې دي چې د اوږدو سفرونو وړتیا لري او په یوه ورځ کې سلګونه کیلومتره الوتنه کولی شي. انسانانو له زرګونو کلونو راهیسې له دې مرغانو څخه د پیغامونو او لیکونو د لېږد لپاره کار اخیستی دی.
ساینسپوهانو مخکې ګڼې نظریې وړاندې کړې وې. ځینې باور لري چې کوترې د خپلو سترګو په ځانګړو مالیکولونو د مقناطیسي نښو احساس کوي، خو نور بیا فکر کوي چې دا وړتیا د دوی په مښوکه یا داخلي غوږ کې شتون لري.
د جرمني د ماکس پلانک انستیتیوت د حیواني چلند څېړونکی مارتین ویکلسکي وایي:
«د مقناطیسي حس راز نږدې سل کاله کېږي چې د ساینس لپاره یوه معما پاتې ده.»
حیرانوونکې موندنه؛ د کوترې ځیګر
په نوې څېړنه کې څېړونکو د دې پوښتنې د ځواب موندلو هڅه وکړه چې کوترې څنګه لاره پیدا کوي. دوی د مرغانو په بدن کې د مقناطیسي نښو سرچینې ولټولې او په یوه غیرمتوقع ځای کې یې مهمه نښه وموندله: ځیګر.
د څېړنې له مخې، د کوترې په ځیګر کې ځانګړې دفاعي حجرې شته چې وسپنه زېرمه کوي. ساینسپوهانو وموندله چې کله دغه حجرې په موقتي ډول غیر فعالې شوې، نو کوترې د خپلې لارې په موندلو کې له ستونزو سره مخ شوې.
د بُن پوهنتون څېړونکي کریستیان کورتز وایي:
«کله چې دغه حجرې لرې شوې، مرغانو ونه شوای کولای خپله لار په سمه توګه پیدا کړي.»
دا موندنه ښيي چې د وسپنې لرونکې حجرې ښايي د مقناطیسي حس او لورموندنې په بهیر کې مهم رول ولري.
د لمر او مقناطیسي میدان ګډه مرسته
څېړونکو دا هم وموندله چې کوترې یوازې په مقناطیسي حس تکیه نه کوي. د څېړنې له مخې، د ورېځو په ورځو کې د دوی د لورموندنې سیستم تر ډېره ګډوډېده، ځکه چې دوی د لمر له موقعیت څخه هم د لارې موندلو لپاره کار اخلي.
دا موندنه ښيي چې کوترې څنګه لاره پیدا کوي، ښايي د څو بېلابېلو طبیعي سیستمونو د ګډ کار پایله وي، نه د یوې واحدې طریقې.
مقناطیسي معلومات مغز ته څنګه رسېږي؟
ساینسپوهانو وموندله چې د ځیګر یادې حجرې د عصبي رشتو ترڅنګ موقعیت لري. د بُن پوهنتون څېړونکې کلیویا لیسوفسکي وایي، ښايي همدا عصبي لارې د مقناطیسي معلوماتو د لېږد وسیله وي او له همدې لارې د کوترې مغز د لوري په ټاکلو کې مرسته ترلاسه کړي.
د ماساچوسیټس پوهنتون متخصص البرټ کاؤ، چې په څېړنه کې یې ګډون نه درلود، وایي:
«ما مخکې داسې څه نه وو اټکل کړي، خو کله چې تشریح شول، منطقي ښکاري.»
لا هم ځینې پوښتنې بېځوابه دي
سره له دې چې نوې څېړنه د دې پوښتنې لپاره مهم ځواب وړاندې کوي چې کوترې څنګه لاره پیدا کوي، خو ساینسپوهان وایي لا هم نورو څېړنو ته اړتیا شته.
څېړونکي باور لري چې ورته مقناطیسي سیستم ښايي په نورو مرغانو او حتی ځینو حیواناتو کې هم موجود وي. سربېره پر دې، د وسپنې لرونکې حجرې یوازې په ځیګر کې نه، بلکې د بدن په نورو برخو لکه مښوکه او تلي کې هم موندل شوې دي.
کارپوهان وایي د مقناطیسي حس معما ښايي یوازې یو ځواب ونه لري او مرغان ممکن د خپلو اړتیاوو له مخې د لورموندنې لپاره بېلابېل طبیعي سیستمونه وکاروي.
د همدې لپاره، که څه هم نوې څېړنه د دې راز د حل په لور یو مهم ګام بلل کېږي، خو دا پوښتنه چې کوترې څنګه لاره پیدا کوي؟ لا هم د ساینس د څېړنو له مهمو موضوعاتو څخه پاتې ده.
