د AI په مرسته جوړ شوی واکسین؛ د بریتانیا د کمبرېج پوهنتون څېړونکو د طب او ټکنالوژۍ په نړۍ کې یو مهم ګام اخیستی او هغه واکسین یې ازمویلی چې مهمه برخه یې د مصنوعي ځیرکتیا (AI) په مرسته ډیزاین شوې ده. ساینسپوهان وايي، د AI په مرسته جوړ شوی واکسین ښايي په راتلونکي کې د هغو ویروسونو پر وړاندې هم محافظت رامنځته کړي چې لا تر اوسه نه دي راڅرګند شوي او د احتمالي وباګانو لامل کېدای شي.
د څېړونکو په وینا، دا لومړی ځل دی چې د واکسین یوه بنسټیزه برخه په بشپړ ډول د مصنوعي ځیرکتیا له لارې طرحه کېږي او وروسته یې د انسانانو پر بدن عملي ازموینه ترسره کېږي.
د AI په مرسته جوړ شوی واکسین څنګه کار کوي؟
د واکسینونو دودیزه طریقه دا ده چې د ویروس د موجود ډول پر بنسټ طرحه کېږي. خو ستونزه دا ده چې ځینې ویروسونه په چټکۍ سره بدلون مومي او بڼه بدلوي، له همدې امله واکسینونه هم وخت ناوخت نوي کېدو ته اړتیا پیدا کوي.
د کمبرېج پوهنتون څېړونکو د بېلابېلو کورونا ویروسونو جنیټیک معلومات راټول کړل او وروسته یې مصنوعي ځیرکتیا وکاروله ترڅو د دغو معلوماتو پر بنسټ یو ځانګړی «سوپر انټيجن» ډیزاین کړي.
انټيجن هغه ماده ده چې د انسان دفاعي سیستم یې د بهرني ګواښ په توګه پېژني او پر وړاندې یې د دفاعي غبرګون د رامنځته کېدو لامل ګرځي. د AI له لوري طرحه شوی دغه انټيجن داسې جوړ شوی چې د کورونا ویروس د ګڼو ډولونو پر وړاندې د بدن دفاعي سیستم وروزي.
څېړونکي باور لري چې دا طریقه به نه یوازې د کوویډ-۱۹ د اوسنیو بڼو پر وړاندې اغېز ولري، بلکې د هغو کورونا ویروسونو پر وړاندې به هم دفاعي غبرګون رامنځته کړي چې ښايي په راتلونکي کې له حیواناتو انسانانو ته انتقال شي.
د AI په مرسته جوړ شوی واکسین؛ د راتلونکو وباګانو لپاره نوی ګام
د کمبرېج پوهنتون د واکسینونو د څېړنې مشر پروفیسور جانتن هېني وايي، د دوی موخه یوازې د نننیو ناروغیو مخنیوی نه دی، بلکې غواړي داسې واکسینونه جوړ کړي چې د راتلونکو وباګانو پر وړاندې هم خلکو ته خوندیتوب برابر کړي.
د هغه په وینا:
“موږ تل د ویروسونو تر شا روان یو. زموږ هدف دا دی چې له پېښو مخکې واوسو او د هغو ناروغیو پر وړاندې هم چمتووالی ولرو چې لا نه دي رامنځته شوې.”
هېني زیاتوي چې دا نوې طریقه د وباګانو پر وړاندې د چمتووالي په بهیر کې یو بنسټیز بدلون بلل کېدای شي.
د انسانانو لومړنۍ ازموینې څه ښيي؟
تر اوسه د د AI په مرسته جوړ شوی واکسین لومړنۍ ازموینه پر ۳۹ کسانو ترسره شوې ده. د دغې مرحلې اصلي موخه دا وه چې د واکسین خوندیتوب وارزول شي.
ورپسې یوه بله پراخه څېړنه هم روانه ده چې نږدې ۲۰۰ کسان پکې ګډون لري او تمه کېږي روښانه کړي چې دا واکسین د انسان د دفاعي سیستم په پیاوړتیا کې څومره اغېزناک دی. د AI په مرسته جوړ شوی واکسین
هغه موندنې چې د “Infection” علمي ژورنال کې خپرې شوې، ښيي چې واکسین د بدن پر دفاعي سیستم معتدل خو هیلهبښونکی اغېز لرلی دی.
متخصصین څه وايي؟
د سوتهمپټن پوهنتون څېړونکی سال فاسټ، چې د ازموینو په یوه برخه کې یې ونډه لرله، وايي د مصنوعي ځیرکتیا له لوري طرحه شوی دغه انټيجن پراخ ظرفیت لري او د واکسینونو په نړۍ کې یو مهم پرمختګ ګڼل کېږي.
د هغه په باور، دغه ټکنالوژي په ځانګړي ډول د هغو ویروسونو پر وړاندې ګټوره ده چې په دوامداره توګه بدلون مومي او هر کال نوي ډولونه رامنځته کوي.
بل لور ته د واکسینونو مشهور متخصص پروفیسور انډي پولارډ وايي، د حیواناتو پر بنسټ څېړنو کې د دې طریقې پایلې ډېرې هیلهبښوونکې دي، خو اصلي ارزونه به هغه مهال وشي چې د انسانانو پر پراخو ازموینو بشپړې پایلې ترلاسه شي. د AI په مرسته جوړ شوی واکسین
هغه زیاتوي چې د انسان دفاعي سیستم د لابراتواري حیواناتو په پرتله ډېر پېچلی دی او همدا لامل دی چې د واکسین وروستۍ بریا به د بشري ازموینو له پایلو وروسته معلومه شي.
د زکام او اېبولا لپاره هم نوې هیلې
د کمبرېج څېړنیز ټیم یوازې پر کورونا ویروسونو تمرکز نه کوي. دوی اوس د موسمي زکام لپاره د داسې عمومي واکسین پر جوړولو هم کار کوي چې هر کال د نوي کولو اړتیا ونه لري. د AI په مرسته جوړ شوی واکسین
سربېره پر دې، څېړونکي د مرغانو د زکام (H5N1) او د اېبولا د بېلابېلو ډولونو پر وړاندې د واکسینونو پر پراختیا هم بوخت دي.
کارپوهان باور لري چې که د AI په مرسته جوړ شوی واکسین خپلې ژمنې پوره کړي، نو دا به د واکسین جوړونې دودیز بهیر په بشپړه توګه بدل کړي او د راتلونکو وباګانو پر وړاندې به د بشریت د مبارزې وړتیا څو برابره لوړه کړي.
د روغتیا او ټکنالوژۍ په نړۍ کې نوی فصل
د مصنوعي ځیرکتیا چټک پرمختګ اوس یوازې د معلوماتي ټکنالوژۍ تر ساحې محدود نه دی پاتې شوی، بلکې د روغتیا او درمل جوړونې نړۍ ته هم داخل شوی دی.
ساینسپوهان باور لري چې د AI په مرسته جوړ شوی واکسین د طب په تاریخ کې د یوه نوي فصل پیل دی؛ داسې فصل چې ښايي په راتلونکو کلونو کې د واکسینونو جوړول چټک، دقیق او د راتلونکو ناروغیو پر وړاندې لا اغېزناک کړي.
که څه هم دغه څېړنه لا هم په لومړیو پړاوونو کې ده، خو لومړنۍ پایلې یې د دې ښکارندویي کوي چې مصنوعي ځیرکتیا به د واکسینونو په راتلونکې کې مهم او پرېکنده رول ولوبوي.
