د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
د امریکا او ایران جګړه د نوي پوځي پړاو له احتمال سره مخ ده. شنونکي د واشنګټن درې احتمالي پوځي انتخابونه، د تهران ځوابي ګواښونه او د جګړې د پای ته رسولو لارې ارزوي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د اسرائیل صدراعظم بنیامین نتانیاهو پر ایران د پوځي بریدونو د بیا پیل احتمال مطرح کړی دی. په همدې حال کې، د جګړې د پراخېدو او د منځني ختیځ پر امنیت او اقتصاد د هغې د اغېزو په اړه اندېښنې زیاتې شوې دي.
د امریکا او ایران جګړه اوس داسې پړاو ته رسېدلې چې واشنګټن باید د نویو بریدونو او ډیپلوماټیکې هوکړې ترمنځ پرېکړه وکړي.
«فایننشل ټایمز» په یوه تازه راپور کې د پخوانیو امریکايي پوځي چارواکو او امنیتي شنونکو له قوله لیکلي چې پر ایران هر ډول نوي بریدونه له مهمو خطرونو سره مل دي.
د شنونکو په باور، د بریدونو بل پړاو ښايي د ایران پوځي وړتیاوې زیانمنې کړي، خو دا ډاډ نشته چې تهران به د واشنګټن غوښتنو ته غاړه کېږدي.
ټرمپ له فاکس نیوز سره په مرکه کې ویلي چې باید پرېکړه وکړي، پوځي عملیات بشپړ کړي او که له ایران سره یوې هوکړې ته ورسېږي.
د امریکا د دفاع پخواني وزیر مارک اسپر «فایننشل ټایمز» ته ویلي چې واشنګټن باید د هر نوي پوځي اقدام لپاره روښانه هدفونه او د هغو د ترلاسه کولو باوري تګلاره ولري. د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
د امریکا او ایران جګړه؛ د نویو بریدونو درې احتمالي سناریوګانې
د «فایننشل ټایمز» د راپور له مخې، امریکا د ایران پر وړاندې څو پوځي انتخابونه لري. دا انتخابونه له محدودو سمندري بریدونو پیلېږي او تر پراخو عملیاتو رسېږي.
لومړی انتخاب: محدود سمندري بریدونه
د امریکا د مرکزي قوماندانۍ پخواني قوماندان جوزف ووتل ویلي چې واشنګټن کولای شي د ایران پر ساحلي او سمندري پوځي وړتیاوو محدود بریدونه وکړي.
د هغه په وینا، په احتمالي اهدافو کې ساحلي رادارونه، د بېړیو ضد توغندیو سیستمونه، د بېپیلوټه الوتکو مرکزونه او د وړو پوځي کښتیو اډې شاملېدای شي.
د دې سناریو موخه به د هرمز تنګي له لارې د سوداګریزو بېړیو پر وړاندې د ایران د بریدونو د وړتیا کمول وي.
ووتل باور لري چې د محدودو بریدونو د پراخېدو خطر د نورو انتخابونو په پرتله کم دی. خو نوموړی وايي، ایران ښايي د زیانمنو شویو پوځي تاسیساتو ځینې برخې بېرته ورغوي.
دویم انتخاب: پر اتومي تاسیساتو نوي بریدونه
د امریکا بل احتمالي انتخاب د ایران پر اتومي تاسیساتو بریدونه دي.
ټرمپ مخکې ادعا کړې وه چې د امریکا بریدونو د ایران درې مهم اتومي مرکزونه له منځه وړي دي. اوس د ځمکې په ژورو کې پر یوه بل تاسیسات، چې د «کلنګ غر» په نوم یادېږي، د برید احتمال هم مطرح شوی دی.
د راپور له مخې، ټرمپ د اکتوبر په میاشت کې د دغه مرکز پر وړاندې د یوه درانه غیراتومي بم د کارولو ګواښ کړی و.
دغه بم چې د «بمونو مور» په نوم پېژندل کېږي، نږدې ۹.۵ ټنه وزن لري او د لېږد لپاره ځانګړې ترانسپورتي الوتکې ته اړتیا لري.
پوځي شنونکي وايي، د ایران د خاورې ژورو سیمو ته د داسې الوتکې ننوتل له جدي خطرونو سره مل کېدای شي.
د اتومي وسلو کارپوه ډیویډ البرایټ ویلي چې امریکا او اسرائیل ښايي د ایران د اوسني اتومي پروګرام په اړه د ۲۰۲۵ کال په پرتله لږ معلومات ولري.
د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
درېیم انتخاب: پراخ څو ورځني عملیات
درېیمه سناریو د ایران پر پوځي، اتومي او اقتصادي تاسیساتو پراخ بریدونه دي.
د شنونکو په وینا، په دغو عملیاتو کې د سپاه پاسداران قوماندانان، د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو مرکزونه او ځینې مهمې زېربناوې په نښه کېدای شي.
«فایننشل ټایمز» راپور ورکړی چې نتانیاهو د پراخو عملیاتو غوښتنه کړې، خو ټرمپ تر اوسه د نویو بریدونو وروستۍ پرېکړه نه ده کړې.
کارپوهان وايي، پراخ عملیات د ایران د ځوابي بریدونو او د جګړې د نورو سیمو ته د غځېدو خطر زیاتوي.
د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
د ایران ځوابي ګواښونه او له جګړې د وتلو لارې
د احتمالي بریدونو په اړه د شنونکو یوه مهمه اندېښنه د ایران ځوابي اقدام دی.
ایراني چارواکو خبرداری ورکړی چې د بریدونو د بیا پیل په صورت کې به پراخ غبرګون وښيي.
د دوی د ګواښونو له مخې، دغه غبرګون د سیمې پوځي اډې، د انرژۍ تاسیسات او د هرمز تنګي اړوند مهمې زېربناوې اغېزمنولای شي.
د اسرائیل د ملي امنیت د مطالعاتو انستیتیوت کارپوه داني سیترینوویچ ویلي چې د ایران پر مهمو زېربناوو بریدونه به د جګړې ماهیت بدل کړي.
د هغه په باور، دا ډول عملیات د خلیج د هېوادونو پر ورته تاسیساتو د ایران د متقابل غبرګون احتمال زیاتوي.
د بریتانیا د حکومت پخوانۍ امنیتي سلاکارې لینېټ ناسباخر هم خبرداری ورکړی چې د انرژۍ پر تاسیساتو بریدونه د تېلو او سون توکو نړیوالې بیې لوړې کولای شي.
شنونکي ټینګار کوي چې د ملکي زېربناوو زیانمنېدل به د ایران د عامو خلکو پر ورځني ژوند هم سختې اغېزې ولري.
د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
د ایران د حکومت د نسکورېدو احتمال
د امریکا د «دیموکراسۍ د دفاع بنسټ» کارپوه جوناتان شانزر ویلي چې د ایران حکومت له پخوانیو پوځي او اقتصادي فشارونو سره سره دوام کړی دی.
د هغه په باور، دا څرګنده نه ده چې نور هوايي بریدونه به د ایران د حکومت د نسکورېدو لامل شي.
د «هیل» په خپرونه کې د جو کینټ او برېټ اریکسن یوې ګډې شننې هم د چټک پوځي بري په اړه پوښتنې راپورته کړې دي.
د دوی د استدلال له مخې، واشنګټن باید دا ونه انګېري چې د بمباریو بل پړاو به حتماً تهران تسلیمېدو ته اړ کړي.
د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
د امریکا د مهماتو د زېرمو مسئله
د امریکا لپاره بله مهمه موضوع د مهماتو او هوايي دفاعي سیستمونو زېرمې دي.
د ستراتیژیکو او نړیوالو مطالعاتو مرکز (CSIS) د جولای د ارزونې له مخې، د امریکا د «پېټریاټ» دفاعي توغندیو زېرمې د جګړې له پیل مخکې له ۲۳۳۰ څخه تر زرو کمو ته راټیټې شوې وې.
د «ټاډ» دفاعي توغندیو شمېر هم له ۴۵۲ څخه تر ۲۸۰ کمو ته رسېدلی و.
د راپور لیکوال مارک کانسیان ویلي چې د ځینو لرې واټن ویشتونکو توغندیو د زېرمو بېرته ډکول ښايي له یوه تر پنځو کلونو وخت ونیسي.
دغه وضعیت د امریکا لپاره د هر نوي پوځي عملیاتو د لګښت او دوام مسئله مهمه کوي.
د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
له جګړې د وتلو ډیپلوماټیک انتخابونه
د امریکا او ایران جګړه د پوځي سناریوګانو ترڅنګ ډیپلوماټیکې لارې هم لري.
د «هیل» د یادې شننې لیکوالانو د جګړې د درولو پخواني تفاهم ته د بېرته ورګرځېدو او د پوځي حضور د کمولو انتخابونه مطرح کړي دي.
د دوی په باور، د هوکړې بیا فعالول کولای شي د هرمز تنګي د پرانیستل کېدو او د خبرو اترو د پیل لپاره زمینه برابره کړي.
په همدې حال کې، «فایننشل ټایمز» د نومبر په دویمه راپور ورکړی چې قطر د امریکا او ایران ترمنځ د یوې لنډمهالې هوکړې لپاره منځګړیتوب کوي.
د وړاندیز له مخې، ایران به د هرمز تنګي له لارې د بېړیو ازاد تګ راتګ ته اجازه ورکړي. په بدل کې به امریکا پر ایراني بندرونو کلابندي لرې کړي، د تېلو صادراتو ته به اجازه ورکړي او د ځینو کنګل شویو شتمنیو د لاسرسي زمینه به برابره کړي.
د امریکا او ایران جګړه؛ ټرمپ کوم پوځي او ډیپلوماټیک انتخابونه لري؟
له دغو لومړنیو اقداماتو وروسته به دواړه لوري د یوې پراخې هوکړې په اړه خبرې پیل کړي.
خو د ایران د غني شویو یورانیمو د زېرمو، د اتومي تاسیساتو د څارنې او د هوکړې د عملي کېدو د ترتیب په اړه اختلافونه لا هم پاتې دي.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې تهران خبرو اترو ته چمتو دی، خو د خپلو غوښتنو عملي کېدل غواړي.
ټرمپ به کومه لاره غوره کړي؟
د امریکا ولسمشر تر اوسه د بریدونو د بیا پیل یا له ایران سره د نوې هوکړې وروستۍ پرېکړه نه ده اعلان کړې.
شنونکي وايي، د واشنګټن راتلونکې پرېکړه به د ایران د احتمالي غبرګون، د امریکا د پوځي امکاناتو، د سیمې د امنیت او د نړیوالو انرژۍ بازارونو له وضعیت سره تړلې وي.
په ټوله کې، د جګړې د راتلونکي پړاو په اړه پوښتنه یوازې دا نه ده چې امریکا څومره پوځي ځواک کارولای شي؛ مهمه دا هم ده چې دغه ځواک به کوم سیاسي هدف ترلاسه کړي.
د امریکا او ایران جګړه به د پوځي فشار او ډیپلوماسۍ ترمنځ د واشنګټن د راتلونکې پرېکړې له مخې نوی مسیر غوره کړي.
