ایا په منځني ختیځ کې یو بل ستر کړکېچ په لاره دی؟ په دې مقاله کې پر ایران د امریکا حمله، د هغې احتمالي وخت، سیمه ییزې اغېزې او د نړیوالو بازارونو غبرګون په تفصیل سره وڅېړئ.
په منځني ختیځ کې روان وضعیت یو ځل بیا د ترینګلتیا وروستي حد ته رسېدلی دی. په وروستیو ساعتونو کې یو شمېر لوېدیځو خبري سرچینو د چهارشنبې په ورځ راپورونه ورکړل چې ښايي پر ایران د امریکا حمله په راتلونکو ۲۴ ساعتونو کې واقع شي. دغه خبرونو نه یوازې په سیمه کې، بلکې په نړیواله کچه لویه وېره او اندېښنه راپارولې ده. اروپايي چارواکو هم په خپلو وروستیو څرګندونو کې خبرداری ورکړی چې په ایران کې د امریکا د پوځي مداخلې پیل تر بل هر وخت ډېر نژدې شوی دی.
پر ایران د امریکا حمله، نظامي چمتووالی او د ځواکونو حرکت
د راپورونو له مخې، ایران خپل پوځي ځواکونه د “های الرټ” یا بشپړ چمتووالي حالت ته ایستلي دي. بل لور ته، داسې نښې لیدل کېږي چې امریکا او بریتانیا په قطر کې له خپلو پوځي اډو څخه یو شمېر سرتېري بېرته را بللي دي. دا ګام د پوځي کارپوهانو په باور یو احتیاطي تدبیر دی، ترڅو د احتمالي نښتې په صورت کې د خپلو سرتېرو تلفات کم کړي. دا خوځښتونه ښيي چې پر ایران د امریکا حمله یوازې یوه اوازه نه، بلکې یو داسې ګواښ دی چې د عملي کېدو چانس یې تر بل هر وخت زیات شوی دی.
پر ایران د امریکا حمله، د تاوتریخوالي شالید او د ټرمپ ګواښونه
د دې نوي کړکېچ سرچینه په ایران کې له وروستیو لاریونونو او د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ له توندو څرګندونو پیل شوه. ولسمشر ټرمپ په ایران کې له روانو اعتراضونو وروسته پر دغه هېواد د سخت پوځي اقدام ګواښ وکړ. په ځواب کې، ایراني چارواکو په ډاګه کړې چې دوی نه غواړي جګړه پیل کړي، خو که پرې برید وشي، نو هم خبرو اترو او هم جګړې ته بشپړ چمتووالی لري. د ایران دا غبرګون ښيي چې د ډیپلوماسۍ لارې په چټکۍ سره د بندېدو په حال کې دي.
سیمه ییزې او نړیوالې پایلې
اروپايي متحدینو په وار وار ویلي چې په سیمه کې هر ډول پوځي اقدام به “درنې پایلې” ولري. کارپوهان خبرداری ورکوي چې که پر ایران د امریکا حمله رامنځته شي، نو دا به یوازې د ایران پورې محدوده پاتې نه شي. دا جګړه به د منځني ختیځ د نورو هېوادونو لپاره هم خطرناکه وي.
په احتمالي پایلو کې لاندې ټکي د یادولو وړ دي:
۱. پر پوځي اډو بریدونه: د ایران له لوري به په سیمه کې د امریکا پر ټولو پوځي اډو ځوابي بریدونه وشي.
۲. د تېلو لېږد: د هرمز تنګي تړل کېدل به د نړۍ د تېلو پر لېږد سخت برید وي.
۳. مالي نظام: نړیوال مالي مارکېټونه به له داسې ټکان سره مخ شي چې بېلګه به یې په لسیزو کې نه وي لیدل شوې.
همدا اوس چې یوازې د برید ګنګوسې خپرې شوې دي، په نړیوالو بازارونو کې د تېلو بیې په چټکۍ سره پورته تللې دي. پانګهوال په وېره کې دي او د وضعیت هره ثانیه له نژدې څاري.
د پاکستان رول او د پولو وضعیت
په دې حساس وخت کې یوه بله د پام وړ موضوع د پاکستان رول دی. داسې ګنګوسې شته چې پاکستان د امریکا په غوښتنه لسګونه زره تازه دمي پوځیان د ایران پولو ته لېږدولي دي. که څه هم اسلام اباد په رسمي ډول د دې کار هدف نه دی روښانه کړی، خو دا حرکت د سیمې د امنیتي معادلو د بدلېدو نښه ګڼل کېږي. دا پوښتنه لا هم بې ځوابه ده چې ایا پاکستان به په دې احتمالي جګړه کې د امریکا ملګرتیا وکړي او که به یوازې د خپلو پولو د ساتنې لپاره دا ګام پورته کوي؟
که څه هم جګړه د هېڅ لوري په ګټه نه ده، خو د اوسنیو شواهدو له مخې، پر ایران د امریکا حمله یو داسې سناریو ده چې سیمه یې د انفجار تر بریده رسولې ده. نړیواله ټولنه، په ځانګړې توګه اروپايي هېوادونه، لا هم هڅه کوي چې د خبرو له لارې د دې ستر ناورین مخه ونیسي. خو که په راتلونکو ۲۴ ساعتونو کې ډیپلوماسي ماتې وخوري، نو نړۍ به د یوې داسې جګړې شاهده وي چې اغېزې به یې تر کلونو پورې پاتې شي. په داسې یو حالت کې، د دواړو لورو “صبر او حوصله” د سیمې د بقا لپاره یوازینۍ هیله ده.
