د افغانستان، ازبکستان او قرغیزستان ترمنځ درې اړخیزه اقتصادي هوکړه د سیمې د سوداګرۍ، ټرانزیټ او پانګونې لپاره یو مهم پرمختګ بلل کېږي. په تاشکند کې د درې واړو هېوادونو د لوړپوړو اقتصادي چارواکو ترمنځ ترسره شوې ناسته ښيي چې افغانستان د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره خپلې اقتصادي اړیکې نوې مرحلې ته داخلوي.
د افغانستان د صنعت او سوداګرۍ وزارت د معلوماتو له مخې، د دې درې اړخیزه اقتصادي هوکړه اساسي هدف د ټرانزیټي اسانتیاوو رامنځته کول، د صادراتو زیاتوالی او د منځنۍ اسیا او سویلي اسیا ترمنځ د سوداګریز اتصال پیاوړتیا ده.
د افغانستان د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي، د ازبکستان د پانګونې، صنعت او سوداګرۍ له وزیر او د قرغیزستان د اقتصاد او سوداګرۍ له مرستیال سره په لیدنه کې د افغان صادراتو پر پراختیا او د ګمرکي خنډونو پر کمولو ټینګار وکړ.
عزیزي ویلي: “افغانستان غواړي د سیمې له هېوادونو سره خپلې اقتصادي اړیکې لا پیاوړې کړي، څو د سوداګرۍ حجم لوړ او د ترانزیټ بهیر چټک شي. دا همکاري د درې واړو هېوادونو لپاره ګډې اقتصادي ګټې لري.”
د درې اړخیزه اقتصادي هوکړه مهم اهداف
د چارواکو په وینا، درې اړخیزه اقتصادي هوکړه به د ګمرکي مراحلو د ساده کولو له لارې د توکو لېږد چټک او ارزانه کړي. دا اقدام به افغانستان ته فرصت ورکړي چې د منځنۍ اسیا له بازارونو سره خپل سوداګریز حضور پراخ کړي او صادرات لوړ کړي.
په دې ناسته کې د یوه ګډ کاري ګروپ پر جوړېدو هم هوکړه وشوه. دغه ګروپ به د درې واړو هېوادونو ترمنځ تخنیکي ستونزې ارزوي او د عملي حللارو وړاندیز به کوي.
د اقتصادي چارو یو شنونکی وایي: “که دا میکانیزم په عملي ډول فعال شي، افغانستان به د سیمې په ترانزیټي نقشه کې ډېر مهم رول خپل کړي او د سوداګرۍ لګښتونه به هم راکم شي.”
په نړیوالو نندارتونونو کې د افغانستان حضور
د دې درې اړخیزه اقتصادي هوکړه یوه بله مهمه برخه د “INNOPROM Central Asia” په نوم په ستر نړیوال نندارتون کې د افغانستان د غړیتوب موضوع وه. دا نندارتون د منځنۍ اسیا له مهمو صنعتي او سوداګریزو غونډو څخه ګڼل کېږي چې هر کال پکې لسګونه نړیوال شرکتونه، پانګوال او صنعتي استازي ګډون کوي.
که افغانستان په دې برخه کې بشپړ حضور ترلاسه کړي، افغان صنعتي شرکتونه به وکولای شي خپل تولیدات نړیوالو بازارونو ته وړاندې کړي او د پانګونې نوې لارې پرانیزي. دا به د هېواد د صنعتي ودې لپاره یو مهم فرصت وي، په ځانګړي ډول د خوراکي توکو، کانونو، کرنیزو محصولاتو او سپکو صنعتونو لپاره.
په فاریاب کې د ګډ بڼ جوړېدل
د ډیپلوماتیکو خبرو ترڅنګ، د درې اړخیزه اقتصادي هوکړه عملي بڼه په فاریاب ولایت کې هم لیدل کېږي. د ازبکستان د کرنې وزارت د مرستیال په مشرۍ یو پلاوي د خانچارباغ ولسوالۍ ته سفر وکړ، څو هلته د افغان ـ ازبک ګډ بڼ د جوړېدو چارې وارزوي.
د دې پروژې له مخې، پر ۳۰۰ جریبه ځمکه به یو ګډ کرنیز بڼ جوړېږي چې هدف یې د کرنیزو تجربو شریکول، د نیالګیو کېنولو چټکتیا، او د سیمهییزې کرنیزې همکارۍ پراخول دي.
ځايي چارواکي وایي چې دا پروژه به لسګونو کورنیو ته د کار زمینه هم برابره کړي. دا ښيي چې درې اړخیزه اقتصادي هوکړه یوازې په خبرو نه، بلکې په عملي پانګونو هم بدلېږي.
درې اړخیزه اقتصادي هوکړه او د افغانستان راتلونکی
کارپوهان باور لري چې دا درې اړخیزه اقتصادي هوکړه کولای شي افغانستان د منځنۍ اسیا لپاره په یوه باوري سوداګریز شریک بدل کړي. د ګډ کاري ګروپ جوړېدل، د صادراتو زیاتوالی، او په فاریاب کې کرنیزه پانګونه به نه یوازې اقتصادي ثبات پیاوړی کړي، بلکې د خلکو لپاره به د کار او عاید نوې سرچینې هم رامنځته کړي.
اوس مهمه پوښتنه دا ده چې دا درې اړخیزه اقتصادي هوکړه به تر کومه بریده عملي بڼه خپله کړي. که دا پلانونه په عمل بدل شي، افغانستان به یوازې د ترانزیټ یوه لار نه، بلکې د سیمې د اقتصادي اتصال یو مهم محور شي؛ داسې محور چې کولی شي د افغانستان اقتصاد له انزوا راوباسي او د سیمې د ودې په نقشه کې ورته نوې معنا ورکړي.
