د شیدو لارې کهکشان ۵۰ کلن راز؛ ساینسپوهانو د مرکزي تورې کندې پخوانۍ نښې وموندلې
ساینسپوهانو د د شیدو لارې کهکشان په مرکز کې د سترې تورې کندې په اړه داسې شواهد موندلي چې ښايي د ستورپوهنې د یوې نیمې پېړۍ پخوانۍ معما حل ته نږدې کړي. نوې څېړنه ښيي چې د کهکشان مرکزي توره کنده پخوا د ګازو او ذرو ځواکمن بادونه تولیدول، خو وروسته دغه فعالیت کم شوی دی.
د ناسا او نړیوالو څېړنیزو بنسټونو د ستورپوهانو په ګډون یوې ډلې د د شیدو لارې کهکشان د مرکز تر ټولو دقیق او ژور تصویرونه تحلیل کړي او د شاوخوا ۲۰ زره کلونو پخواني فعالیت نښې یې موندلې دي.
د شیدو لارې کهکشان په مرکز کې څه وموندل شول؟
د د شیدو لارې کهکشان په مرکز کې د «ساګیتاریوس اې ستوری» (Sagittarius A*) په نوم یوه ستره توره کنده موقعیت لري. ساینسپوهان له کلونو راهیسې پوهېدل چې د نړۍ ډېری تورې کندې د خپل شاوخوا موادو د جذب پر مهال ځواکمن بادونه او جټونه تولیدوي، خو د شیدو لارې د مرکزي تورې کندې په اړه ورته شواهد نه وو موندل شوي.
نوې څېړنه ښيي چې د تورې کندې په شاوخوا کې یوه لویه تشه سیمه موجوده ده چې له سړو ګازونو خالي ده. څېړونکي باور لري چې دا تشه د تورې کندې د پخوانیو تودو بادونو له امله رامنځته شوې ده.
د امریکا د نارتوېسټرن پوهنتون ستورپوه مارک ګورسکي وایي:
«موږ داسې نښې وموندلې چې له ډېرې مودې راهیسې یې ساینسپوهان په لټه کې وو. دا موندنه ښيي چې مرکزي توره کنده پخوا تر نن ډېر فعاله وه.»
د آلما تلسکوپونو مهم رول
د دې څېړنې لپاره ساینسپوهانو په چیلي کې د ALMA راډیويي تلسکوپونو د پنځو کلونو معلومات وکارول.
دغه پرمختللو تلسکوپونو څېړونکو ته اجازه ورکړه چې د ګازو او دوړو له هغو ورېځو هاخوا وګوري چې د د شیدو لارې کهکشان د مرکز د لیدلو مخه یې نیولې وه.
وروسته راټول شوي معلومات د پرمختللو کمپیوټري تخنیکونو له لارې تحلیل شول او داسې تصویرونه جوړ شول چې د پخوانیو نقشو په پرتله څو برابره روښانه او دقیق وو.
مرکزي توره کنده اوس ارامه ده
د څېړنې له مخې، «ساګیتاریوس اې ستوری» اوس د خپل ژوند په نسبتاً ارام پړاو کې ده او د پخوا په څېر ځواکمن فعالیت نه کوي.
د څېړنې یوې مشرې الینا مورچیکووا ویلي چې موندنې ښيي زموږ د کهکشان مرکزي توره کنده د کایناتو له نورو ورته جوړښتونو سره ډېره ورته ده او کومه استثنايي پدیده نه ګڼل کېږي.
هغې زیاته کړه چې دا کشف د د شیدو لارې کهکشان د تاریخ او تکامل په اړه د ساینسپوهانو پوهه نوره هم پراخوي.
د ناسا پخواني معلومات هم تایید شول
تر دې وړاندې د ناسا د «چاندرا» ایکسرې فضایي رصدخانې هم د همدې سیمې په اړه ورته نښې ثبت کړې وې. د نوې څېړنې پایلې له هغو معلوماتو سره سمون لري او د موندنو اعتبار نور هم پیاوړی کوي.
کارپوهان وایي، که څه هم دا کشف د د شیدو لارې کهکشان د مرکزي تورې کندې په اړه مهم ځوابونه وړاندې کوي، خو لا هم ګڼې پوښتنې بېځوابه پاتې دي او راتلونکې څېړنې به د دې اسرارو د لا روښانه کېدو لپاره دوام ومومي.
