د نجونو پر زده کړو بندیز په افغانستان کې د میلیونونو نجونو پر ژوند ژور اغېز کړی دی. نږدې پنځه کاله کېږي چې له شپږم ټولګي پورته نجونې له رسمي زده کړو محرومې شوې دي؛ داسې محدودیت چې نه یوازې یې د زده کړو دروازې تړلې، بلکې د کار، اقتصادي خپلواکۍ او راتلونکي هیلو ته یې هم زیان رسولی دی.
په دې کلونو کې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې ګڼې نجونې له داسې شرایطو سره مخ شوې چې پخوا یې تصور هم نه کېده. ځینې نجونې د زده کړو د دوام لپاره مبارزه کوي، ځینې له ټولنیزو فشارونو سره مخ دي او ځینې بیا د داسې راتلونکي په اړه اندېښنه لري چې پکې د خپلو هیلو د پوره کولو فرصت نه ویني.
د نجونو پر زده کړو بندیز او د افغان نجونو راتلونکی
۱۹ کلنه “عالیه” (مستعار نوم) له خپلې سیمې سلګونه کیلومتره واټن وواهه او کابل ته راغله. هغې هڅه کوله خپل راتلونکی په بل ډول جوړ کړي.
عالیه وايي که په خپل ولایت کې پاتې شوې وای، ښايي له جبري واده سره مخ شوې وای.
څنګه تعلیمي محدودیتونو د نجونو انتخابونه محدود کړي؟
هغې کابل ته له رسېدو وروسته د انګلیسي ژبې په یوه خصوصي کورس کې نوملیکنه وکړه. اوس مهال د نجونو پر زده کړو بندیز له امله محدود خصوصي کورسونه او دیني زده کړې د هغو نجونو لپاره له کمو پاتې لارو څخه دي چې غواړي خپلو زده کړو ته دوام ورکړي.
خو دا محدود فرصتونه د رسمي ښوونځیو او پوهنتونونو بدیل نه ګڼل کېږي.
عالیه وايي پخوا یې کورنۍ د زده کړو لپاره هڅوله.
“مور او پلار مې تل راته ویل چې خپلو هیلو ته رسېدلی شې، خو اوس راته وايي چې ښايي واده تر ټولو عملي انتخاب وي؛ ځکه نه ښوونځی شته، نه پوهنتون او نه هم د کار مناسب فرصتونه.”
هغې غوښتل یوه ورځ پیلوټه شي، خو اوس وايي شرایط بدل شوي دي.
ولې ځینې نجونې د خپلو هیلو د ساتلو لپاره مبارزه کوي؟
عالیه وايي هڅه کوي خپلې هیلې ژوندۍ وساتي.
هغې وويل:
“که مې کورنۍ راته وخت راکړي، انتظار کوم. نه غواړم خپلې هیلې له لاسه ورکړم.”
د نجونو پر زده کړو بندیز له امله ګڼې نجونې ځانونه د نامعلوم راتلونکي پر وړاندې ویني.
د نجونو پر زده کړو بندیز او د جبري ودونو اندېښنې
“شمعه” (مستعار نوم) له هغو نجونو ده چې وايي د زده کړو له دوام محرومه شوه.
اقتصادي ستونزې او د کورنیو محدود انتخابونه
هغې غوښتل ډاکټره شي، خو اوس د دوو ماشومانو مور ده.
شمعه وايي:
“که شرایط بدل شوي نه وای، ښايي اوس مې ښوونځی بشپړ کړی وای او خپلو هیلو ته نږدې شوې وای.”
د هغې مور وايي تل یې غوښتل لوڼې یې زده کړې وکړي او په خپلو پښو ودرېږي، خو اقتصادي ستونزو او ټولنیزو شرایطو د دوی انتخابونه محدود کړل.
هغې وویل:
“غوښتل مې لوڼې مې زده کړې وکړي او خپل راتلونکی جوړ کړي، خو شرایط بدل شول.”
زده کړو ته د نه لاسرسي ټولنیزې اغېزې
د نجونو پر زده کړو بندیز یوازې پر زده کړو اغېز نه دی کړی، بلکې ټولنیز او رواني فشارونه یې هم زیات کړي دي.
ځینې نجونې وايي اوس داسې احساس کوي چې له ټولنیز ژوند څخه لرې شوې دي.
۱۸ کلنه “نورا” (مستعار نوم) وايي:
“غواړم زده کړې وکړم او خپل راتلونکی جوړ کړم، خو اوس داسې احساس کوم چې فرصتونه ډېر محدود شوي دي.”
د نجونو پر زده کړو بندیز په اړه نړیوالې اندېښنې
د نجونو پر زده کړو بندیز په اړه نړیوالو ادارو هم اندېښنې ښودلې دي.
د ملګرو ملتونو خبرداری
د نړیوالو اټکلونو له مخې، که اوسني محدودیتونه دوام وکړي، تر راتلونکو کلونو پورې به میلیونونه نجونې له زده کړو محرومې پاتې شي.
کارپوهان باور لري چې د زده کړو محدودېدل یوازې د ښوونځیو موضوع نه ده؛ بلکې د اقتصاد، ټولنې او راتلونکو نسلونو پر وضعیت هم اغېز لري.
د طالبانو دریځ او د زده کړو موضوع
طالبانو په تېرو کلونو کې د نجونو د زده کړو د بېرته پیل په اړه بېلابېل وضاحتونه وړاندې کړي دي.
په بېلابېلو وختونو کې د امنیتي شرایطو، اداري موضوعاتو او پالیسۍ اړوند دلایل وړاندې شوي، خو تر اوسه د رسمي زده کړو د بشپړ بېرته پیل لپاره روښانه مهالوېش نه دی اعلان شوی.
د نجونو پر زده کړو بندیز او د افغان نجونو هیلې
د افغانستان ګڼې نجونې لا هم د هغه وخت انتظار کوي چې یو ځل بیا ښوونځیو او پوهنتونونو ته ستنې شي.
راتلونکی او د زده کړو انتظار
کارپوهان باور لري چې زده کړې یوازې د فردي پرمختګ موضوع نه ده، بلکې د ټولنې د پرمختګ له مهمو بنسټونو څخه هم ګڼل کېږي.
تر هغه وخته چې دا موضوع حل کېږي، د نجونو پر زده کړو بندیز به د افغانستان د میلیونونو نجونو د ژوند، هیلو او راتلونکي له مهمو بحثونو څخه پاتې وي.
