په کابل ښار کې د ښاروالۍ لخوا د نوو لارښودونکي لوحې لګول په ټولنیزو رسنیو کې د پښتو او دري ژبې پر سر پراخ جنجالونه راپارولي دي. په دغه راپور کې د نومونو د ژباړې، د تاریخي حافظې د پاکولو او د کابل ښاروالۍ د رسمي غبرګون په اړه بشپړ حقایق ولولئ.
د کابل ښار په بېلابېلو برخو کې د کابل ښاروالۍ لخوا د رنګینو او عصري لارښودونکي لوحې لګول، که څه هم د ښار د ښکلا او نظم لپاره یو ګام بلل کېږي، خو په ټولنیزو رسنیو کې یې د ژبني بحثونو یوه نوې او توده څپه راپورته کړې ده. دا لوحې چې د مساپرو او چلوونکو د لارښوونې لپاره ډیزاین شوې دي، اوس د پښتو او دري ژبې د ویاندویانو ترمنځ د ناندریو په مرکز بدلې شوې دي. د جنجال اصلي ټکی د سیمو د تاریخي نومونو ژباړه او د هغوی د لیکلو بڼه ده.
لارښودونکي لوحې، د جنجال پیل او ټولنیز غبرګونونه
کله چې کابل ښاروالۍ په مهمو څلورلارو او سړکونو کې نوې لارښودونکي لوحې نصب کړې، سمدستي د فېسبوک او ایکس (پخواني ټویټر) کاروونکو پام د دغو لوحو متن ته واوښت. یو شمېر کاروونکي د دغه کار ستاینه کوي او وایي چې ښار یو عصري بڼه غوره کړې، خو د انتقاد کوونکو لویه برخه بیا په لوحو کې د سیمو د نومونو پر ژباړې نیوکې کوي.
د انتقاد کوونکو استدلال دا دی چې د سیمو نومونه “خاص نومونه” دي او باید په هماغه بڼه ولیکل شي چې په تاریخي حافظه کې ثبت دي. هغوی وایي چې له دري څخه پښتو ته د نومونو لفظي ژباړه نه یوازې دا چې ژبني اصول تر پښو لاندې کوي، بلکې د کابل د خلکو له تاریخي حافظې څخه د ځایونو د پېژندګلوۍ د پاکولو یوه هڅه ده.
لارښودونکي لوحې، د کابل ښاروالۍ سپیناوی او د “ایډیټ” شوو انځورونو ادعا
د دغو ناندریو په غبرګون کې، پرون یکشنبه د کابل ښاروالۍ ویاند نعمتالله بارکزي له رسنیو سره په خبرو کې وویل چې په کابل ښار کې لګول شوې لارښودونکي لوحې په دري او انګلیسي ژبو لیکل شوې دي. هغه د پښتو ژباړې په اړه خپاره شوي راپورونه تر ډېره رد کړل او ادعا یې وکړه چې په ټولنیزو رسنیو کې ځینې خپاره شوي انځورونه د خلکو لخوا په لوی لاس “ایډیټ” یا فوټوشاپ شوي دي ترڅو د خلکو ترمنځ جنجال رامنځته کړي.
بارکزی وایي چې ښاروالۍ هڅه کړې چې یوازې د لارښوونې معیارونه په پام کې ونیسي، خو د ټولنیزو رسنیو کاروونکي بیا هغه لوحې د ثبوت په توګه وړاندې کوي چې په کې د نومونو بدلون په واضح ډول لیدل کېږي.
د جنجالي نومونو بېلګې
په ټولنیزو رسنیو کې خپاره شوي انځورونه ښيي چې په ځینو لارښودونکي لوحې کې تاریخي نومونه په نوي ډول ژباړل شوي دي. د بېلګې په توګه:
شهر نو: د “نوي ښار” په نوم ژباړل شوی دی.
مرغفروشي کوڅه: پښتو ته د “د چرګ پلورني سړک” په نوم اړول شوې، په داسې حال کې چې په انګلیسي کې یې نوم لا هم هماغه پخوانی «Murgh Froshi Street» لیکل شوی دی.
شاه بوبو جان: دا تاریخي نوم د قوسونو په منځ کې “بيبي حلیمه” ته بدل شوی چې د ډېرو پام یې اړولی دی.
نورې بېلګې: د دارالامان ماڼۍ څلورلارې، شهید کارته چهار او کارته مامورین هم په داسې ډول پښتو ته ژباړل شوي چې عامو خلکو ته یې تلفظ او پېژندنه ستونزمنه کړې ده.
دا ډول ژباړې د ژبپوهانو له نظره هم له ستونزو خالي نه دي. هغوی وایي چې د سیمو نومونه باید د ټولنیز او کلتوري تفاهم پر بنسټ ولیکل شي، نه د داسې ژباړو له لارې چې په عامیانه ژبه کې مروجې نه وي.
د ژبپوهانو نظر او د حکومت مسوولیت
ژبپوهان په دې باور دي چې د لارښودونکي لوحې پر سر رامنځته شوی جنجال د یوې ژورې او پخوانۍ ستونزې پایله ده. هغوی وایي چې د افغانستان د دواړو رسمي ژبو (پښتو او دري) په تړاو د حکومتونو بېپروایي او د یوې واحدې او علمي پالیسۍ نشتوالی د دې لامل شوی چې هر کوچنی بدلون په لویه لانجه بدل شي.
د کارپوهانو په وینا، کابل ښاروالۍ ته پکار وه چې د دغو لوحو له لګولو وړاندې یې له تاریخ پوهانو او ژبپوهانو سره مشوره کړې وای ترڅو د سیمو تاریخي اصالت وساتل شي او په ورته وخت کې دواړو رسمي ژبو ته درناوی وشي. هغوی زیاتوي چې په داسې حساسو شرایطو کې د نومونو بدلون یا ژباړه یوازې ټولنیز واټن زیاتوي.
که څه هم د کابل ښاروالۍ هدف له دغو لارښودونکي لوحې څخه د ښار مدیریت و، خو د کلتوري او ژبني حساسیتونو په پام کې نه نیولو دغه پروژه د تودو بحثونو په غېږ کې ورکړه. دا بحث لا هم په ټولنیزو رسنیو کې په بېلابېلو ډولونو دوام لري. عام خلک تمه لري چې حکومت د ښار په بیارغونه کې نه یوازې فزیکي ښکلا، بلکې د ټولنې ژبنی او کلتوري جوړښت هم په پام کې ونیسي ترڅو د ملي یوالي او تاریخي میراثونو د ساتنې ډاډ ترلاسه شي.
