ماغزو ته د ویټامین سي ګټه؛ نوې څېړنه د حافظې او ذهني روغتیا په اړه مهمې موندنې وړاندې کوي
د انسان بدن په خپله ویټامین سي نه شي جوړولی، له همدې امله باید دا مهم غذایي ماده د خوړو له لارې ترلاسه شي. ساینسپوهان له کلونو راهیسې په دې باور دي چې ویټامین سي یوازې د بدن د دفاعي سیستم د پیاوړتیا لپاره نه، بلکې د مغز د سالم فعالیت لپاره هم مهم رول لري. اوس یوې نوې علمي څېړنې د ماغزو ته د ویټامین سي ګټه لا روښانه کړې او ښودلې یې ده چې د دې ویټامین لوړه کچه ښايي د حافظې، ذهني وړتیاوو او د مغز د روغتیا له ساتنې سره مستقیم تړاو ولري.
ویټامین سي له معدې څخه وینې ته او بیا مغز ته رسېږي. پخوانیو څېړنو موندلې چې دا ماده د مغز په نسجونو کې په لوړه کچه متمرکزه وي او د مغز شاوخوا مایع یا دماغي ـ نخاعي مایع د وینې په پرتله څو چنده زیاته ویټامین سي لري. همداراز، مناسب مقدار ویټامین سي د الزایمر ناروغۍ د خطر له کمېدو سره هم تړاو لري.
ماغزو ته د ویټامین سي ګټه؛ نوې څېړنه څه وایي؟
د جاپان د هیروساکي پوهنتون څېړونکو د ۲ زره او ۴۴ رضاکارو کسانو، چې منځنی عمر یې ۶۹ کاله و، د وینې نمونې او د مغز سکنونه وڅېړل. د دې څېړنې موخه دا وه چې معلومه کړي د وینې د ویټامین سي کچه د مغز له جوړښت او فعالیت سره څه ډول اړیکه لري.
څېړونکو په ځانګړي ډول د مغز د یوې مهمې شبکې، چې د ډیفالټ موډ شبکه (DMN) په نوم یادېږي، فعالیت وارزاوه. دا شبکه د مغز بېلابېلې برخې سره نښلوي او حتی هغه مهال هم فعاله وي چې انسان کوم ځانګړی کار نه کوي.
پخوانیو علمي څېړنو ښودلې چې د دې شبکې کمزوري کېدل د حافظې د کمزورۍ، ذهني زوال او ځینو عصبي ناروغیو سره اړیکه لري.
ماغزو ته د ویټامین سي ګټه په څه کې ده؟
د څېړنې پایلو څو مهم ټکي په ډاګه کړل:
په هغو کسانو کې چې د وینې د ویټامین سي کچه لوړه وه، د مغز د خړ نسج (Gray Matter) حجم هم زیات و.
خړ نسج د حافظې، حرکت، زدهکړې او احساساتو د تنظیم لپاره مهم رول لري.
د ویټامین سي لوړه اندازه د DMN شبکې له پیاوړو اړیکو سره تړاو درلود.
څېړونکو وموندله چې د مغز مهمې برخې په هغو کسانو کې ښه فعالیت کوي چې په بدن کې یې د ویټامین سي کچه مناسبه وي.
که څه هم دا څېړنه په مستقیم ډول نه شي ثابتولی چې ویټامین سي د مغز دغه بدلونونه رامنځته کوي، خو پایلې یې دا احتمال پیاوړی کوي چې د ماغزو ته د ویټامین سي ګټه تر پخوا ډېره مهمه ده او ښايي د ذهني زوال او ډیمنشیا د خطر په کمولو کې هم مرسته وکړي. ماغزو ته د ویټامین سي ګټه
ماغزو ته د ویټامین سي ګټه او څېړونکي څه وايي؟
د هیروساکي پوهنتون د رادیولوژۍ متخصص توموهیرو شینتاکو وايي:
“دا موندنې یو په زړه پورې احتمال رامنځته کوي چې له ویټامین سي بډایه خواړه ښايي د مغز د روغتیا په ساتنه او د عمر له زیاتېدو سره د ذهني کمزورۍ په مخنیوي کې مرسته وکړي.”
د نوموړي په وینا، که راتلونکې څېړنې هم دا پایلې تایید کړي، نو د ویټامین سي مناسبه اندازه به د مغزي روغتیا د ساتنې یوه مهمه برخه وبلل شي.
ماغزو ته د ویټامین سي ګټه او د DMN شبکه ولې مهمه ده؟
د ډیفالټ موډ شبکه د مغز څو مهمې سیمې سره نښلوي. دا شبکه د:
ځان پېژندنې
حافظې
راتلونکي په اړه د فکر کولو
احساساتو د تنظیم
د پام د کنټرول
په څېر مهمو ذهني فعالیتونو کې برخه لري.
پخوانیو څېړنو ښودلې چې د الزایمر، پارکنسن او خپګان ناروغانو کې د دې شبکې فعالیت او اړیکې تر نورو خلکو کمزورې وي.
لا نورو څېړنو ته اړتیا شته
سره له دې چې څېړونکو د عمر، جنسیت، د وینې لوړ فشار او نورو روغتیايي عواملو اغېز هم په پام کې نیولی، خو دوی ټینګار کوي چې لا هم اوږدمهاله څېړنو ته اړتیا شته. د دوی په باور باید معلومه شي چې ایا دا پایلې په نورو هېوادونو او عمرونو کې هم همداسې پاتې کېږي که نه. ماغزو ته د ویټامین سي ګټه
ویټامین سي له کومو خوړو ترلاسه کولی شو؟
متخصصان وایي چې ویټامین سي یوازې په مالټو کې نه موندل کېږي، بلکې ګڼې نورې مېوې او سبزيجات هم د دې مهم ویټامین غوره سرچینې دي:
مالټې او لېمو
کینو او نارنج
کیوي
توتان
شین او سور مرچ
رومي بانجان
بروکولي
پالک او نور شنه سابه
د ماغزو ته د ویټامین سي ګټه په اړه دا نوې څېړنه ښيي چې د دې ویټامین مناسبه کچه ښايي د مغز د سالم فعالیت، د حافظې د پیاوړتیا او د ذهني زوال د خطر د کمولو لپاره مهمه وي. که څه هم ساینسپوهان لا هم نورو څېړنو ته اړتیا ویني، خو دا موندنې یو ځل بیا د متوازنو او صحي خوړو اهمیت په ګوته کوي.
د یادونې وړ ده چې د دې څېړنې پایلې د PLOS One په علمي مجله کې خپرې شوې دي.
