په دې تحلیلي راپور کې ولولئ چې څنګه په نړیواله کچه بشري حقونه د یوې حیاتي زیربنا په توګه کار کوي او د متحده عربي اماراتو وروستۍ ۱.۵ میلیونه ډالره مرسته څنګه د ملګرو ملتونو د حقوقي میکانیزمونو او “بنسټیز ثبات” په پیاوړتیا کې مرسته کوي.
کله چې موږ د یو هېواد د پرمختګ په اړه خبرې کوو، ډېری وخت مو پام سړکونو، روغتونونو او تعلیمي شبکو ته اوړي. مګر په معاصره نړۍ کې یوه بله “نادیده” مګر حیاتي زیربنا هم شتون لري چې د ټول بشریت ثبات پرې ولاړ دی: دا په نړیواله کچه بشري حقونه دي. بشري حقونه یوازې اخلاقي شعارونه نه دي، بلکې دا د یوې نړیوالې زیربنا (Human Rights Infrastructure) په څېر دي چې د ټولنې عدالت، امن او مساوات ساتي.
۱. بشري حقونه: د نړۍ نرمه زیربنا
لکه څنګه چې یو ښار د پاکو اوبو او برېښنا سیسټم ته اړتیا لري، نړیواله ټولنه هم د “حقوقي نلونو” یا میکانیزمونو ته اړتیا لري ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې له هیڅ انسان سره زیاتی نه کېږي. د ملګرو ملتونو بنسټیزه بودیجه (UN Institutional Funding) د همدې شبکې د ساتنې لپاره ده. دا پیسې یوازې د بیړنیو مرستو لپاره نه، بلکې د هغو پټو مګر مهمو پروسو لپاره دي چې د حساب ورکونې، د قوانینو پلي کولو (Compliance) او نړیوال راپور ورکولو سیسټمونه ژوندي ساتي. کله چې موږ په دې برخو کې پانګونه کوو، موږ په حقیقت کې د “نرمې زیربنا ډیپلوماسۍ” (Soft Infrastructure Diplomacy) پلوي کوو.
۲. بشري حقونه، د متحده عربي اماراتو ستراتیژیک رول او ۱.۵ میلیونه ډالره مرسته
متحده عربي اماراتو په دې وروستیو کې د یوې خورا مهمې پریکړې له لارې د ملګرو ملتونو د بشري حقونو له دفتر (OHCHR) سره د ۱.۵ میلیونه ډالرو داوطلبانه مرسته اعلان کړه. دا مرسته په داسې وخت کې کېږي چې نړۍ تر هر وخت ډېر د “بنسټیز ثبات” (Institutional Resilience) پیاوړتیا ته اړتیا لري.
د متحده عربي اماراتو دغه اقدام (UAE International Support) یوازې یو خیریه عمل نه دی، بلکې دا د نړیوالې حکومتولۍ په سیسټمونو (Global Governance Systems) کې یوه ستراتیژیک پانګونه ده. د دې بودیجې تمرکز پر لاندې برخو دی:
د زیانمنونکو طبقو ملاتړ: د ښځو، ماشومانو او سپین ږیرو د حقونو ساتنه.
د هوډ خاوندان (People of Determination): امارات ځانګړی تمرکز لري چې معلولین د ټولنې د یوې فعالې برخې په توګه په نړیوالو حقوقي پروګرامونو کې شامل شي.
د ملګرو ملتونو د میکانیزمونو پیاوړتیا: دا پیسې د هغو پروسو ملاتړ کوي چې هېوادونه د خپلو ژمنو په وړاندې ځواب ویونکي ګرځوي.
۳. ولې بنسټیزه بودیجه تر لنډمهاله خبرونو مهمه ده؟
ډېری وخت رسنۍ یوازې پر جګړو او لویو بشري ناورینونو تمرکز کوي، مګر د بشري حقونو د نړیوال سیسټم ثبات په دوامداره بودیجه کې دی. “دوامداره تمویل” د دې لامل کېږي چې د نړۍ د اصولو پر بنسټ نظم (Rules-based International Order) پیاوړی شي. که چیرې د ملګرو ملتونو ادارې د بودیجې له کمښت سره مخ وي، نو د حقونو د نقض په اړه راپور ورکول او د عدالت غوښتنې غږ به کمزوری شي.
د متحده عربي اماراتو دا داوطلبانه مرسته د “نړیوالو نورمونو د پلي کولو” (Global Norms Enforcement) په برخه کې د هغوی د ژمنې ښکارندویي کوي. دا ثابتوي چې امارات غواړي په فعاله توګه د نړۍ په داسې یو مدیریت کې برخه واخلي چې هلته قانون پر قدرت برلاسی وي.
۴. د ولسونو لپاره د دې زیربنا ګټې
کله چې په نړیواله کچه بشري حقونه د یوې پیاوړې زیربنا په توګه فعال وي، د هغې ګټه مستقیم عامو خلکو ته رسېږي. دا سیسټم ډاډ ورکوي چې:
۱. په لیرې پرتو سیمو کې د مېرمنو غږ اورېدل کېږي.
۲. ماشومان د جګړو او استثمار څخه خوندي پاتې کېږي.
۳. د حکومتونو او نړیوالو سازمانونو ترمنځ یوه روښانه همکاري (Multilateral System Stability) رامنځته کېږي ترڅو د بې عدالتۍ مخه ونیول شي.
په نړیواله کچه بشري حقونه ساتل یوازې په ویناګانو نه کېږي؛ دا یوې پیاوړې او مالي ملاتړ لرونکې زیربنا ته اړتیا لري. د متحده عربي اماراتو لخوا د ۱.۵ میلیونه ډالرو مرسته یو روښانه پیغام دی چې د نړۍ ثبات د نړیوالو بنسټونو په پیاوړتیا کې دی. دا ډول پانګونې د راتلونکو نسلونو لپاره یو داسې چوکاټ جوړوي چې هلته بشري کرامت د هر ډول سیاسي ګټو پر وړاندې خوندي وي. د اماراتو رول په دې برخه کې د “رغنده نړیوال تعامل” یوه غوره بېلګه ده چې باید نور هېوادونه یې هم تعقیب کړي.
