روان کال په سمنګانو کې د پستې حاصلات زیات شوي دي

روان کال په سمنګانو کې د پستې حاصلات زیات شوي دي د افغانستان مالدارۍ وزارت مسولینو ویلي دي چې سږ کال سمنګانو ګې بې څارې د پستې حاصلات زیات شوي دويي وايي د سمنګانو په ولایت کې د پستې پنځه زره او ۲۰۰ هکټاره کروندې جوړې کړي دي،

ددغه ولایت د کرنې رئیس محمد رحمن ارغندیوال ویلي ، د سمنګان ولایت په څه باندې ۴۲ زره او ۵۰۰ هکټاره ځمکه کې د پستې بڼونه جوړ شوي دي.د پستې دغه کروندې، چې په طبیعي ډول او د کرنې وزارت له خوا اېښودل شوي د روانکال حاصلات یې ۶۹مټرېک ټنه شوۍ دۍ سږکال په دغه ولایت کې د پستې حاصلات ډېر زیات وي او نورو ولایاتوو ترڅنګ به نورو هېوادونو ته هم ولېږدول شي.

نوموړۍ وايي چې مخکې به د پستې ونو ته پاملرنه نه کېدله ،او پزېکېدلې به خو اوس مهال د ځنګلونو او د پستې د ونو د پرېکېدو مخه نیول شوې ده او د پستې کروندې هم په پراخېدو دي،موږ د حاصلاتو د ښه کېدو په پار ۱۶ زره او ۵۰۰ نیالګي پیوند کړي دي،او همدا وجه ده چې د پيستې حاصلات ډېر شوي دي،

د دغه ولایت د کرنې ریس وايي ، په سمنګانو ولایت کې د پستې دوه ډوله ونې کرل شوي، چې للمي او اوبیزې دي او د بادغیس وروسته سمنګان په هېواد کې دویم ولایت دی، چې ډېره پسته پکې کرل شوې په لومړی مقام کې بادغیس ده. او ډېر حاصلات ترې راټولېږي. دا خبر د افغانانو لپاره ښه زېری ده ځکه پسته په نړیواله کچه ښه بازار لري او مونږ کولی شو نورو هېواددنو کې ورنه ښه ګټه ولرو او د هېواد اقتصاد مو وده وکړي،

د یادونې وړ ده چې د پستې د سیمو د پراختیا او د حاصلاتو د زیاتوالي په خاطر د شوراګانو له لارې هر کال پر بڼوالو د پستې ډېر شمېر نیالګي هم وېشي.د هېواد په ګڼو سیمو کې هر کال ټنونه وچه او تازه مېوه راټولېږي، خو د حکومت د نه پاملرنې له امله یادې مېوې بهر ته نه صادرېږي او ښه بیه نه ورکوي،

روان کال په سمنګانو کې د پستې حاصلات زیات شوي دي
روان کال په سمنګانو کې د پستې حاصلات زیات شوي دي

دولت ته لازمه دا ده چې د دې سکتور کې لا نوره پاملرنه وکړي تءڅو مو د هېواد اقتصادي مشکل حل شي او هېواد مو ترقي وکړي، ځکه افغانستان د وچې مېوې لپاره تر ټولو هېواد نه زیات مشهور دي او په نړۍ کې څارې نه لري باید دولت په دې سکتور کې د تجارانو سره کومک وکړي او د دويي غوښتنې ومني تر څو دغه سکتور وده وکړي او د افغانستان اقتصاد لا پیاوړۍ شي،

د افغانستان د کرکټ تر ۱۹ کلنو کم عمره لوبډله د پاکستان لوبډلې سره لوبه لري

د ای پي اېل کرکټ سیالۍ که  ترسره نشي، نو د افغانستان په ګډون یې ځینو هېوادونو ته ۲۴۸ اعشاریه ۸۵ کروړه هندي کالدارې زیان رسېږي دا منو چې کرکټ یو زړه پورې ورزش یا لوبه ده، خو د سوداګرۍ یو اړخ هم دی، په ټولو لوبو کې پېسې په لګښت رسېږي، خو په سوداګریزو لوبو کې بیا د دغو پېسو لګښت تر نورو لوبو ځکه زیات وي، چې دا لوبې د سوداګرۍ په موخه وي، لوبغاړي پکې اخیستل کېږي، هوټلونه، موټرې، لوبډلې او ان لوبغالي پکې بیمه او سپانسر کېږي.

خو د سوداګریزو لوبو په منځ کې د هندوستان سوداګریزې کرکټ لوبې یو له غني یا بډایه سیالیو څخه دي؛ چې ډېرې زیاتې پېسې پکې په مصرف رسېږي. د دغه لیګ لپاره د ځېنو هېوادونو لوبغاړي لوبېدلي او سږ کال هم د درې افغان لوبغاړو په شتون کې د نورو هېوادونو لسګونه لوبغاړي اخېستل شوي دي.

که سږ کال د آې پي ایل سیالۍ لغوه شي؛ نو هر هغه هېواد ته یې مالي ضربه رسېږي، چې لوبغاړي یې په دغو لوبو کې اخېستل شوي دي.

که د آې پي ایل کرکټ سیالۍ سږ کال ترسره نشي؛ نو افغان لوبغاړو ته یې ۱۴ کروړه مالي تاوان ورسېږي. راشدخان په ۹ کروړه، مجیب الرحمن په ۴ کروړه او محمدنبي په یو کروړ روپیو د حېدراباد او پنجاب لوبډلې پېرلي دي. اسټرالیا ته یې په اوسط ډول ۸۶ اعشاریه ۷۵ کروړه هندي کالدارې تاوان رسېږي.

ویسټ انډیز ته یې مالي زیان

د ویسټ انډیز لوبغاړي د شل اوریزو لوبو لپاره لکه د افغان لوبغاړو په څېر وړ او جوړ لوبغاړي دي، که لیګ ترسره نشي دې هېواد لوبغاړو ته یې ۵۷ کروړه هندي کلدارې زیان رسېږي.

انګلستان ته یې ۴۳ اعشاریه ۸۰ کروړه، سویلي افریقا ته یې ۳۴ اعشاریه ۶۰ کروړه، نیوزیلېنډ ته یې ۹ اعشاریه ۸ کروړه، سریلانکا ته یې ۲ اعشاریه ۷۰ کروړه او نېپال ته یې ۲۰ لکه هندي کالدارې تاوان ورسېږي.

ننګرهار کې د کرونا پیښه ثبت شوې

د جلال اباد یوشرکت مسئولين وايي، چې روان کال به د زيتونو حاصلات د تېرو کالونو په پرتله څو برابره زيات وي. د جلال اباد  د مطبوعاتو دفتر یوه خبرپاڼه کې ویلي؛ د هډې فارم امر سيد اغا مياخېل وايي، چې سږکال يې ۸۷۷ هکتاره ځمکه کې د زيتونو د بوټو په تخنیکي او عصري ډول پالنه کړې او هيله يې وښوده، چې د تېرو کالونو په پرتله به د زيتونو حاصلات څو برابره لوړ وي.

جلال ابادوادې کرنيز شرکت اړوند زيتونو فابريکه کې هر کال د زيتونو له پروسس څخه تېل او اچار توليديږي او د هېواد سربيره بهرنيو هېوادونو ته هم لېږل کيږي، چې هلته ښه بازار لري. جلال اباد کې د زیتونو د ونویو شمېر باغونه او فارمونه شته، خو دې باغونو او فارمونو ته د لا پرواهي له امله یېیو شمېر بوټي ختم او ځیني سخت خراب شوي دي.

عام وګړي نیوکه کوي چې دا ډول باغونه ځینې وخت د یو شمیر کسانو له خوا د خپلو سون توکو لپاره کارول کیږي او دولت ته یې ګټه نه ورزي.ترڅنګ یو شمیر داسې باغونه هم شته چې د زیتون دانې نه نیسي، خو یوازې لوی لوی باغونه یې ډک کړي دي، که دغه ډول لویو لویو باغونو د زیتونو میوه دارې ونې کینښول شي، نو دا به مرسته وکړي چې دا حاصل څو چنده لوړ شي.

نږدي یو نیم کال وړاندې خو دا حاصلات بیخي کم شوي ول، ځکه ۲۰۱۷ کال کې د زیتونو حاصلات ۶۰۰ ټنه ول، خو په ۲۰۱۸ کال کې دا حاصلات ۶۰ ټنو ته راښکته شوي ول چې دا ۹۰ شاته تګ په ډاګه کوي.

پخوا د زیتونو باغونو د خرابیدو ځیني لاملونه د سرې، اوبو او ونو نه کيچي کول او لپاره یې د ځانګړې بودجې نه ورکول ښودل شوي ول.

څو ورځې وړاندې د ننګرهار کانال وادي شرکت چارواکو یاران ته ویلي ول چې ددوی اړوند ټولو ستونزو ته یې حل لارې پیدا کړي او لا یې هم حلوي او کوښښ کوي چې د کانال اړوند ټول کرنیز او زراعتي عواید لا لوړ او د ښې کوالیټۍ لرونکي کړي.

هلمند کې د خرما د القاح شویو ونوحاصلات سږکال زیات شوي دي

د جلال اباد وادې کرنيز کمپنۍ مسئولين وايي، چېروان کال به د تېر کال په پرتله د خرما بڼ حاصلات درې برابره زيات وي. د ننګرهار ولایت د رسنیو دفتر ویلي؛ تېر کال د کانال اړوند خرما باغ دوه ټنه خرما ورکړې وه. شاوخوا لس کاله وړاندې کانال وادې کرنيز شرکت له لوري د هډې فارم دويم بلاک په پنځوس جريبه ځمکه کې ۲۷۰۰ د خرما شپږ ډوله بوټي کېنول شوي دي.

د ننګرهار وادې کرنيز شرکت د مطبوعاتو او اړیکو مسوول سید همایون غریب مل له یاران ویبپاڼې سره په مرکه یو شمیر هغه دلایل څرګند کړل چې له امله یې سږ کال د لوړ تولید اټکل شوی.

هغه وویل:

«سږ کال به د حاصلاتو د لوړوالي له علتونو ووایو چې اګرو تخنیکي کارونه لکه حېواني سره، توره او یوریا سره پخپله وخت ترسره شوي، قیچي کاري او د ګردو افشاني چارې په منظم ډول روانې دي او نور اړینې او مهمې چارې هم ترسره شوي دي.»

ښاغلي غریبمل زیاته کړه چې یاد شرکت هڅه کوي څو پر خپله ځان بسیا شي او وروسته نور ګامونه هم په پام کې لري.

هغه رسنیوته وویل:

«د اوس لپاره کانال شرکت پلان لري چې د بهرنیو تولېداتو مخه ونیسي او خپلو هېوادوالو ته خپله خرما او په نورو برخو کې تولیدات عرضه کړي کله چې دغه تولیدات دومره ډېر شول چې د هېوادوالو اړتیا ته ځواب ووایي بلې بیا بل پلان شته بیا چې بهر هم ولیږل شي .»

په افغانستان کې عموماً د کرنیزو، اقتصادي او نورو کاروبارونو پر وړاندې ډیرې ستونزې شته چې فساد، نه پاملرنه، جګړه، زورواکي، د ښه بازار نه شتون، باج ګیري او ګڼې نورې، خو دا چې د یاد شرکت یا کانال پر وړاندې اوس اساسي ستونزې څه دي، ښاغلي غریبمل په ځواب کې یاران ته وویل:«د خرما په برخه کې اوس لپاره یوه ستونزه دا هم ده چې دغه بوټي د عربي اماراتو نه راوړل کېږي راوړل يې ستونزمن دي چې له نېکمرغه اوس کانال شرکت ددغې تشې د ډکولو لپاره  د شنو خونو او سړوخونو په جوړولو او خرما بڼ کې تر شاوخوا لس زره سکرونو کښت هم روان دی.» هغه یوه بله ستونزه د کارګرانو هم یاده کړې چې بشپړ تشکیل نه لري او دا ورته یوه ننګونه ده، خو ډاډ یې څرګند کړ چې راتلونکې به هم دا ستونزې حل او زمینه به برابره شي چې تولیدات څو چنده او د هیواد تولیدي اقتصاد سره مرستندویه شي.