د اسلام اباد او کابل کړکېچ په وروستیو ورځو کې یو ځل بیا د هوايي بریدونو او سرحدي نښتو تر کچې رسېدلی دی. پاکستان وايي، د افغانستان له خاورې د بېپیلوټه الوتکو د بریدونو په غبرګون کې یې د پنجشنبې په سهار په افغانستان کې ۱۰ هدفونه ویشتي؛ کابل بیا دا بریدونه د افغانستان پر خاوره تېری بولي او وايي، په بریدونو کې ملکي وګړي وژل شوي دي.
د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ ویلي، بریدونه د «ځاندفاع» په موخه شوي او هغه ځایونه یې په نښه کړي چې د پاکستان په وینا د بېپیلوټه الوتکو د ساتلو او توغولو لپاره کارېدل. هغه ویلي، پاکستان یوه ورځ مخکې له افغانستانه ورغلې بېپیلوټه الوتکې کشف او شنډې کړې وې.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد بیا ویلي، په وروستیو پاکستاني بریدونو کې څلور کسان وژل شوي او کابل به ورته «مناسب ځواب» ورکړي. د رویټرز د راپور له مخې، د پاکستان او افغانستان ترمنځ روان کړکېچ د دواړو لورو ترمنځ د وسلهوالو ډلو او سرحدي امنیت پر سر له اوږدې شخړې سره تړاو لري.
د اسلام اباد او کابل کړکېچ ولې بیا زیات شوی؟
د د اسلام اباد او کابل کړکېچ مهمه برخه د پاکستان هغه ادعا ده چې د تحریک طالبان پاکستان (TTP) او نورو وسلهوالو ډلو ځینې کسان په افغانستان کې پټنځایونه لري او له افغان خاورې په پاکستان کې بریدونه تنظیموي.
اسلاماباد وايي، د طالبانو حکومت د دغو ډلو د فعالیتونو د مخنیوي لپاره کافي اقدامات نه کوي. پاکستان په وروستیو میاشتو کې د ورته ادعاوو پر بنسټ په افغانستان کې څو ځله هوايي بریدونه کړي دي.
کابل بیا په دوامداره توګه د پاکستان دا ادعا رد کړې او وايي، د پاکستان امنیتي ستونزې باید د دغه هېواد دننه حل شي. د طالبانو حکومت د پاکستان هوايي بریدونه د افغانستان د حاکمیت خلاف بولي.
دواړه هېوادونه په داسې حال کې له یو بل سره مخامخ شوي چې په پاکستان کې هم د وسلهوالو بریدونه زیات شوي دي. د سپټمبر په ۱۸مه په کوهاټ کې پر یوه پولیس مرکز او جومات برید کې لږ تر لږه ۲۱ کسان وژل شوي او شاوخوا ۸۰ نور ټپیان شوي وو؛ پاکستاني چارواکي د افغانستان پولې ته څېرمه د وسلهوالو فعالیتونو په اړه اندېښنه لري.
پر کندهار هوايي برید ولې مهم دی؟
د پاکستان پر افغانستان هوايي بریدونو په وروستۍ لړۍ کې د کندهار نوم ځکه مهم دی چې دا ښار د طالبانو د مشر هبتالله اخوندزاده د اوسېدو له ځایونو او د طالبانو د رهبرۍ له مهمو مرکزونو څخه ګڼل کېږي.
د فرانس پرېس په راپور کې د کندهار یوه اوسېدونکي ویلي چې د شپې یې د یوې الوتکې غږ اورېدلی او وروسته یې د ښار په یوه برخه کې د چاودنې او اور لیدل شوي دي. پاکستان د خپلو ۱۰ هدفونو دقیق ځایونه نه دي مشخص کړي، خو د کندهار د برید راپور له څو سرچینو خپور شوی دی.
د RUSI څېړونکي انتونیو جیوستوزي ویلي چې د کندهار برید د پاکستان له لوري د فشار د زیاتولو پیغام ګڼل کېدای شي. د AFP په راپور کې د هغه له قوله راغلي چې پاکستان د لا زیاتېدونکي فشار لپاره خپل چمتووالی ښيي.
د چتهام هاوس څېړونکې فرزانه شیخ هم ویلي چې د کندهار برید ښايي دا پیغام ولري چې د پاکستان غبرګون یوازې د سرحدي سیمو تر بریدونو محدود نه دی او کولی شي د طالبانو د رهبرۍ سیمې هم په نښه کړي. هغې په عین حال کې ټینګار کړی چې د دواړو هېوادونو ستونزه یوازې د TTP له موضوع څخه پراخه ده.
د پاکستان اصلي ادعا څه ده؟
پاکستان وايي، د وروستیو پاکستان پر افغانستان هوايي بریدونو مستقیم لامل له افغانستانه د بېپیلوټه الوتکو د بریدونو هڅې وې.
د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاالله تارړ ویلي، د چهارشنبې په ورځ د پاکستان هوايي دفاعي سیستمونو له افغانستانه راوتلې بېپیلوټه الوتکې کشف کړې، تعقیب یې کړې او له دې مخکې یې شنډې کړې چې خپلو هدفونو ته ورسېږي. د هغه په وینا، وروسته پاکستان د هغو ځایونو پر ضد بریدونه وکړل چې د دغو ډرونونو د ساتلو او توغولو لپاره کارېدل.
پاکستان ادعا کوي چې بریدونه یې یوازې پر مشخصو پوځي هدفونو شوي دي. د پاکستان د اطلاعاتو وزیر ویلي چې ۱۰ ځایونه یې په نښه کړي او دا عملیات یې «دقیق» او د ځاندفاع په چوکاټ کې بللي دي. د اسلام اباد او کابل کړکېچ
خو د افغانستان حکومت د پاکستان د ډرونونو د ادعاوو په اړه بل دریځ لري او د پاکستان بریدونه یې رد کړي دي.
ولې طالبان د پاکستان ادعاوې ردوي؟
د طالبانو حکومت وايي، پاکستان نه شي کولی خپلې امنیتي ستونزې پر افغانستان وتپي او د افغانستان خاوره د خپلو پوځي عملیاتو لپاره وکاروي.
کابل د TTP په اړه د پاکستان ادعاوې ردوي او وايي، د پاکستان دننه د وسلهوالو فعالیتونه د دغه هېواد کورنۍ امنیتي ستونزه ده.
همدا اختلاف د د اسلام اباد او کابل کړکېچ اصلي محور جوړوي: پاکستان له افغانستان څخه د پاکستان ضد وسلهوالو د فعالیتونو د مخنیوي غوښتنه کوي، خو طالبان وايي چې د پاکستان د ادعاوو لپاره کافي شواهد نه وړاندې کېږي او د دغو ادعاوو پر بنسټ د افغانستان پر خاوره برید د منلو وړ نه دی. د اسلام اباد او کابل کړکېچ
د ستونزې ریښه یوازې ټي ټي پي نه ده
که څه هم د TTP موضوع د اوسني کړکېچ تر ټولو مهم امنیتي بحث دی، خو د افغانستان او پاکستان ترمنځ اختلافات تر دې پخواني او پراخ دي.
د دواړو هېوادونو ترمنځ د سرحد، د ډیورنډ کرښې، امنیت، سوداګرۍ او د وسلهوالو ډلو د فعالیتونو په اړه له کلونو راهیسې اختلافات موجود دي. د چتهام هاوس څېړونکې فرزانه شیخ مخکې هم ویلي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اړه تاریخي اختلاف د اړیکو له مهمو ستونزو څخه دی.
د روان کال په ترڅ کې د دواړو هېوادونو ترمنځ څو ځله هوايي او ځمکني نښتې هم شوې دي. د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، د جون په ۲۸مه په پکتیا، پکتیکا او کونړ کې د پاکستان په هوايي بریدونو کې لږ تر لږه ۲۸ ملکي وګړي وژل شوي او ۴۹ نور ټپیان شوي وو. پاکستان ویلي وو چې هدفونه یې د TTP اړوند پټنځایونه او تاسیسات وو. د اسلام اباد او کابل کړکېچ
تر دې وړاندې د سپټمبر په ۲۱مه پاکستان په پکتیکا او کونړ کې د هوايي بریدونو خبر ورکړ او ویې ویل چې ۲۸ وسلهوال یې وژلي؛ خو د طالبانو حکومت او ملګرو ملتونو د درېیو ملکي وګړو د وژل کېدو خبر تایید کړ.
که طالبان پر ټي ټي پي فشار زیات کړي، څه کېدای شي؟
د چتهام هاوس څېړونکې فرزانه شیخ وايي، موضوع یوازې دومره ساده نه ده چې طالبان دې پر TTP فشار راوړي او ستونزه دې حل شي.
د هغې په تحلیل کې دا احتمال هم مطرح شوی چې که پر TTP سخت فشار زیات شي، د دې ډلې ځینې وسلهوال ښايي د داعش خراسان څانګې ته ولاړ شي. د دې له امله، د طالبانو حکومت ښايي د پاکستان غوښتنې له امنیتي او کورنیو محاسبو سره یوځای وارزوي. د اسلام اباد او کابل کړکېچ
دا تحلیل البته د یوه کارپوه نظر دی او د راتلونکو پېښو قطعي وړاندوینه نه ده.
د جګړې د پراخېدو خطر
د د اسلام اباد او کابل کړکېچ د زیاتېدو تر ټولو مهمه اندېښنه دا ده چې پرلهپسې هوايي بریدونه او د دواړو لورو متقابل غبرګونونه ښايي وضعیت له محدودو سرحدي نښتو څخه پراخې جګړې ته یوسي. د اسلام اباد او کابل کړکېچ
د سپټمبر په وروستیو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ تاوتریخوالی په داسې وخت کې زیات شوی چې پاکستان دننه د وسلهوالو بریدونه هم دوام لري. د کوهاټ وروستی برید او له هغې مخکې د پولې ته نږدې د امنیتي ځواکونو پر ضد بریدونه د اسلاماباد امنیتي فشار زیات کړی دی.
له بلې خوا، په افغانستان کې د پاکستان هوايي بریدونو د ملکي تلفاتو په اړه د ملګرو ملتونو اندېښنې هم راپورته کړې دي. UNAMA د جون د بریدونو په اړه ویلي چې د نړیوال بشري قانون د احتیاط، تفکیک او تناسب اصول باید مراعات شي.
د منځګړیتوب هڅې څه پایله لري؟
د کابل او اسلاماباد ترمنځ د کړکېچ د کمولو لپاره قطر، ترکیه او چین د منځګړیتوب هڅو کې رول لوبولی دی.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې قطر او ترکیې مخکې هم د افغانستان او پاکستان ترمنځ د خبرو په زمینه کې رغنده رول لوبولی او اسلاماباد له چین سره هم د اړیکو له لارې د ستونزې د کمولو هڅې کړې دي. پاکستان وايي، د دې خبرو د پرمختګ لپاره د TTP د فعالیتونو موضوع د دوی له نظره اساسي ده.
د منځګړیتوب هڅې په داسې حال کې روانې دي چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور کچه ټیټه ده او وروستي هوايي بریدونه ښيي چې امنیتي اختلاف لا هم د اړیکو تر ټولو مهم خنډ دی. د اسلام اباد او کابل کړکېچ د اسلام اباد او کابل کړکېچ
د اسلام اباد او کابل کړکېچ به کوم لوري ته ولاړ شي؟
د اوسني وضعیت له مخې، د د اسلام اباد او کابل کړکېچ درې مهم اړخونه لري: د پاکستان د امنیتي اندېښنو زیاتېدل، د TTP په اړه د دواړو حکومتونو ژور اختلاف او د پوځي فشار د زیاتېدو خطر.
پاکستان هڅه کوي چې د خپلو ادعاوو له مخې له افغانستانه د پاکستان ضد وسلهوالو فعالیتونه محدود کړي او کابل د دې لپاره مسوول ګڼي. طالبان بیا د پاکستان ادعاوې ردوي او د هوايي بریدونو په دوام سره د افغانستان پر حاکمیت د تېري خبره کوي.
د کندهار په څېر د طالبانو د رهبرۍ له مهمو مرکزونو څخه د یوه ځای په نښه کېدل هم د دې نښې په توګه د ځینو شنونکو له خوا ارزول شوي چې پاکستان غواړي خپل فشار د سرحدي سیمو له کچې پورته کړي. خو د پاکستان رسمي بیان د ۱۰ هدفونو دقیق موقعیتونه نه دي مشخص کړي، نو د ټولو هدفونو په اړه له قطعي پایلې سره باید احتیاط وشي. د اسلام اباد او کابل کړکېچ
په لنډ ډول، د اوسني د اسلام اباد او کابل کړکېچ حل یوازې په پوځي اقداماتو پورې نه محدودېږي؛ د TTP په اړه د امنیتي اختلاف، د سرحدي شخړو او د دواړو لورو ترمنځ د باور د کمښت لپاره سیاسي او امنیتي خبرې هم اړینې دي. تر هغه چې د دغو اساسي اختلافاتو لپاره د دواړو لورو د منلو وړ میکانیزم رامنځته نه شي، د هوايي بریدونو او متقابلو غبرګونونو د بیا تکرار احتمال به د سیمې د امنیت لپاره یوه مهمه اندېښنه پاتې وي. د اسلام اباد او کابل کړکېچ
