مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم؛ د حیاتالله وروستی پیغام او د یوه ملت اوږده کیسه
«مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم» یوازې د یوه افغان مهاجر وروستۍ جمله نه وه؛ دا د بېوزلۍ، بېکارۍ، مهاجرت او هغه واقعیت دردناک انځور و چې زرګونه افغانان ورسره مخ دي.
مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم؛ هغه جمله چې د میلیونونو افغانانو درد یې بیان کړ
د نيمروز د سوځنده دښتو په منځ کې، کله چې د ژوند او مرګ ترمنځ واټن یوازې څو سلګۍ پاتې وې، یوه افغان ځوان خپل موبایل راواخیست او د ژوند وروستی پیغام یې ثبت کړ.
هغه نه د سیاست خبره وکړه، نه یې له چا شکایت وکړ او نه یې د تاریخ اوږدې کیسې بیان کړې. هغه یوازې خپله مور یادوله، خپل اولادونه یې یادول او هغه پورونه یې یادول چې د پرېکولو وس یې نور نه درلود.
د هغه له خولې یوه جمله راووتله چې په څو ساعتونو کې د زرګونو افغانانو ترمنځ خپره شوه:
«مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم.»
دا یوازې د یوه انسان وروستۍ خبره نه وه. دا د هغو زرګونو افغانانو غږ و چې هر کال د کار، ډوډۍ او ښه ژوند د موندلو لپاره له خپلو کورونو وځي او ډېر کله د مرګ له سیوري سره مخ کېږي.
حیاتالله د بادغیس اوسېدونکی و. هغه غوښتل خپلې کورنۍ ته یوه مړۍ ډوډۍ پیدا کړي. هغه غوښتل پورونه پرې کړي. هغه غوښتل خپلو ماشومانو ته راتلونکی جوړ کړي. خو د ژوند دغه سفر د نيمروز په شګو کې پای ته ورسېد. مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم
ولې افغانان لا هم د مهاجرت خطرناکې لارې انتخابوي؟
کله چې د حیاتالله په څېر یو ځوان د ایران یا بل هېواد پر لور روانېږي، اصلي پوښتنه دا نه ده چې ولې یې مهاجرت وکړ.
اصلي پوښتنه دا ده چې ولې مجبور شو مهاجرت وکړي؟
هیڅوک خپل کور، خپل کلي، خپل مور او پلار او خپل وطن یوازې د سیاحت لپاره نه پرېږدي. خلک هغه وخت مهاجرت ته زړه ښه کوي چې په خپل چاپېریال کې د ژوند امکانات محدود شي.
په افغانستان کې د بېکارۍ ستونزه له کلونو راهیسې موجوده ده. زرګونه ځوانان له زدهکړو وروسته د کار فرصت نه پیدا کوي. ډېر کسان ورځني مزدورۍ ته اړ کېږي او ګڼې کورنۍ د پورونو تر بار لاندې ژوند کوي. مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم
کله چې د ژوند لومړنۍ اړتیاوې پوره نه شي، مهاجرت د انتخاب پر ځای په مجبوریو بدلېږي.
له همدې امله د حیاتالله کیسه یوازې د یوه فرد کیسه نه ده؛ دا د یوه پراخ ټولنیز واقعیت انعکاس دی.
بېوزلي یوازې اقتصادي ستونزه نه ده
ډېر وخت بېوزلي یوازې د پیسو له کمښت سره تړل کېږي، خو حقیقت تر دې ډېر پراخ دی.
بېوزلي هغه وخت هم موجوده وي چې:
یو ماشوم ښوونځي ته لاسرسی ونه لري؛
یوه کورنۍ روغتیایي خدمتونه ونه مومي؛
یو ځوان د کار فرصت پیدا نه کړي؛
او یوه مور هره ورځ د خپلو اولادونو د راتلونکي په اړه اندېښمنه وي.
کله چې یو ځوان د وطن پرېښودو ته اړ کېږي، دا یوازې د هغه شخصي ناکامي نه ده؛ دا د هغو شرایطو نتیجه ده چې د هغه د پرمختګ امکانات یې محدود کړي دي.
د حیاتالله وروستی پیغام هم له همدې واقعیت څخه سرچینه اخیسته.
مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم؛ د یوه نسل د ناامېدۍ انځور
د حیاتالله وروستۍ جمله ځکه دومره ژر د خلکو ترمنځ خپره شوه چې ډېرو افغانانو پکې د خپل ژوند یوه برخه ولیده.
ځینو پکې د خپل ورور کیسه ولیده.
ځینو پکې د خپل زوی راتلونکی ولید.
او ځینو پکې خپل تېر ژوند ولید.
افغانستان له څو لسیزو راهیسې د جګړو، سیاسي بېثباتۍ، اقتصادي ستونزو او پرلهپسې بحرانونو شاهد پاتې شوی دی.
د دغو ټولو بحرانونو تر ټولو دروند بار عادي خلکو پر اوږو پروت دی.
هغه بزګر چې حاصل یې بازار نه لري.
هغه مزدور چې کار نه پیدا کوي.
هغه زدهکوونکی چې د فراغت وروسته راتلونکی نه ویني.
او هغه پلار چې د خپلو ماشومانو د اړتیاوو د برابرولو توان نه لري.
همدا واقعیت دی چې د حیاتالله وروستۍ جمله یې د میلیونونو افغانانو د احساساتو برخه وګرځوله.
د طبیعي شتمنیو هېواد، خو د بېوسۍ ژوند
افغانستان د طبیعي سرچینو له پلوه بډای هېواد بلل کېږي.
د مسو، اوسپنې، سرو زرو، ډبرو سکرو او نورو معدني سرچینو پراخې زېرمې لري.
خو د یوه هېواد شتمني هغه وخت ارزښت پیدا کوي چې د خلکو په ژوند کې بدلون راولي.
که یو هېواد طبیعي سرچینې ولري، خو وګړي یې لا هم د ډوډۍ لپاره مهاجرت ته اړ وي، نو پوښتنې راپورته کېږي.
خلک دا حق لري چې وپوښتي:
ولې د شتمنیو لرونکی هېواد لا هم له بېکارۍ سره مخ دی؟
ولې لا هم ګڼې کورنۍ د لومړنیو اړتیاوو د برابرولو لپاره ستونزې لري؟
ولې لا هم ځوانان د ژوند د ښه کولو لپاره له خطرناکو لارو تېرېږي؟
دا هغه پوښتنې دي چې د حیاتالله له مرګ وروسته بیا هم مطرح کېږي.
د مهاجرت تر شا د پورونو دروند بار
د حیاتالله په وروستي پیغام کې یو ټکی ډېر تکرارېده:
پور.
هغه د خپل ژوند په وروستیو شېبو کې د پورونو یادونه کوله.
دا موضوع د افغانستان د زرګونو کورنیو له واقعیت سره تړاو لري.
ډېر کسان د درملنې، ودونو، کور جوړولو یا ورځنیو لګښتونو لپاره پور اخلي.
کله چې عاید کم وي او د کار فرصتونه محدود وي، د پورونو بېرته ورکول ستونزمن کېږي.
همدا فشار ډېر ځوانان دې ته اړ باسي چې د کار لپاره نورو هېوادونو ته لاړ شي.
ځینې بریالي کېږي.
ځینې بېرته راګرځي.
او ځینې بیا د حیاتالله په څېر د لارې قرباني کېږي.
د ټولنې اخلاقي مسوولیت
د حیاتالله کیسه یوازې د خواخوږۍ او غم موضوع نه ده.
دا د فکر موضوع هم ده.
هره ټولنه هغه وخت پیاوړې کېږي چې د خپلو وګړو لپاره د ژوند امکانات برابر کړي.
ځوانان باید احساس وکړي چې د خپل هېواد دننه هم راتلونکی لري.
ماشومان باید د زدهکړو فرصتونه ولري.
کارګر باید د کار فرصت ومومي.
او کورنۍ باید د سبا په اړه هیله ولري.
کله چې هیله له منځه لاړه شي، مهاجرت د خلکو یوازینی انتخاب ښکاري.
مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم؛ هغه پیغام چې باید هېر نه شي
د حیاتالله وروستی غږ یوازې د یوې ورځې خبر نه و.
دا یو داسې پیغام و چې باید د ټولنې په حافظه کې پاتې شي.
هر کال لسګونه افغانان د قاچاقي لارو، دښتو، غرونو او سرحدونو په اوږدو کې خپل ژوند له لاسه ورکوي.
د دوی ډېری یو ګډ هدف لري:
د کار موندل.
د کورنۍ ملاتړ.
او د ښه راتلونکي هیله.
خو کله ناکله دغه هیله د مرګ په سفر بدلېږي.
د راتلونکي لپاره اصلي اړتیا څه ده؟
د حیاتالله په څېر پېښې یوازې د احساساتي غبرګونونو په وسیله نه حل کېږي.
اصلي اړتیا د هغو شرایطو اصلاح ده چې خلک مهاجرت ته اړ باسي.
اقتصادي فرصتونه.
مسلکي زدهکړې.
کوچني کاروبارونه.
د کرنې پراختیا.
او د ځوانانو لپاره د کار بازار رامنځته کول.
دا هغه برخې دي چې کولای شي د مهاجرت فشار کم کړي.
د حیاتالله اصلي میراث
د حیاتالله له ژوند څخه ممکن ډېر معلومات ونه لرو.
خو د هغه وروستی پیغام یو مهم درس پرېښود.
انسان یوازې ډوډۍ نه غواړي؛ انسان هیله هم غواړي.
کله چې هیله موجوده وي، خلک له ستونزو سره مبارزه کوي.
خو کله چې هیله له منځه لاړه شي، خطرناکې لارې د ژوند یوازینی انتخاب ښکاري.
«مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم» یوازې د یوه افغان ځوان وروستۍ جمله نه وه.
دا د هغو زرګونو کورنیو درد و چې د بېکارۍ، بېوزلۍ او نامعلوم راتلونکي له ستونزو سره مخ دي.
حیاتالله شاید نور زموږ ترمنځ نه وي، خو د هغه وروستی پیغام لا هم ژوندی دی.
هغه موږ ته یادونه کوي چې د یوه ملت ځواک یوازې په طبیعي زېرمو، لویو پروژو او رسمي ارقامو کې نه نغښتی وي؛ بلکې د خلکو په ژوند، هیلو او فرصتونو کې اندازه کېږي. مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم
تر هغه وخته چې ځوانان د کار لپاره د مرګ له لارو تېرېږي، د حیاتالله غږ به لا هم اورېدل کېږي:
«مورجانې زه ژوندی نه پاتې کېږم.»
او د ټولنې ځواب باید دا وي:
هېڅ بل افغان دې بیا د یوې مړۍ ډوډۍ لپاره د مرګ او ژوند ترمنځ انتخاب ته اړ نه شي.
