ولسمشر غني:د کرونا دوهمه څپه نه شو کنټرولولای

ولسمشر غني:د کرونا دوهمه څپه نه شو کنټرولولای جمهور ریس غني وايي، د افغانستان روغتیايي بنسټونه دا مهال د کرونا ویروس د دوهمې څپې د مهارولو وړتیا نه لري او په دې برخه کې لا ډېر کار بابد وشي.

ولسمشر غني ویلي، چې اوس هم د افغانستان روغتیايي ادارې د کرونا ویروس له دویمې څپې سره د مبارزې پوره وړتیا نه لري، خو دوی هڅه کوي د مرستندویه هېوادونو په همکارۍ په دې اداراتو کې ظرفیت لوړ او خلکو ته چوپړتیا ډېره کړي.ښاغلي غني د کرونا د دویمې څپې د کابو کولو لپاره په بهر کې له مېشتو افغان متخصیصینو د مرستې غوښتنه کړې ده.جمهور ریس غني تېره ورځ د ویډیو کنفرانس له لارې په اروپا او امریکا کې له افغان طبي متخصیصینو سره د کوېډ١٩.ناروغی د دویمې څپې د اداره کولوپه اړه بحث وکړ.

دولت داسې مهال د کرونا ویروس د دوهمې څپې د کنټرول په برخه کې خپله بې وسي ښيي چې، د روغتیا نړېوال سازمان وايي، افغان حکومت کرونا سره د مبارزې برخه کې تر اوسه تر ۵ میلیونه ډالر زیات لګولي دي.او لا ېې هم لګوي.کابل کې دWTO استازي ډاکټر ریک پییر کورن ویلي، د روغتیا نړېوال سازمان د کرونا ویروس د خپرېدو له پيله، افغانستان کې له روغتیايي سکټور سره د روغتیايي کارکونکو د روزنې، د ټسټونو ډیروالي او د روغتیايي تجهیزاتو برابرولو برخو کې کومک کړی.

هېواد کې د میلیونونو ډالرو د لګښت او د نړېوالو مرستو د راتګ سربیره هم کرونا پېښې نه یواځې ډیریږي، بلکې یو مرګونی وضعیت یې خپل کړی.مالي فساد، د لومړیتوبونو نه مشخصول، روغتیا سکټور کې د چارواکو غیرقانونی مداخلې، پېښو ته پر وخت نه رسیدګي او د عامه پوهاوي په نوم د نمایشي پروګرامونو جوړول او پراخ فساد کرونا ویروس سره د مبارزې په برخه کې د ځانګړې شوې بودیجې د حیف او میل کېدو عمده عوامل دي.

تازه د(ADB) یا اسیا پراختیايي بانک افغانستان سره د کویډ١٩ ناروغی د دوهمې څپې د کنټرول لپاره ۲۰۰ میلیونه ډالره مرسته کړې، چې د حیف او میل کېدو په اړه یې له اوسه لا ګڼې اندېښنې موجودې دي.خو بلخوا بیا حکومت وايي ټولې مرستې په سمه توګه مصرف شوي دي.

امرالله صالح او د سولې پروسې کې خنډ

پرون دوشنبه د کابینې غونډه وشوه.په دغې غونډې کې په تدريجي ډول د کرنټين کمولو طرحه، چې د عامې روغتيا وزارت د روغتيايي خدمتونو وړاندې کولومرستیال وړاندې کړه، او دغه طرحه د کابينې لخواتصويب هم شوه.

د ولسمشرۍ مانړۍ لخوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې کابينې د روغتیا وزارت ته وظیفه ورکړه چې له اړوندو بنسټونو سره په همکارۍ، ياده طرحه په دريو ورځو کې د عنوان، د بيا کتنې مراحلو او د مراحلو په محتوياتو کې د وضاحت او د کابينې د نورو غړو اصلاحي نظرياتو ته په پام تصحيح او همدا راز د عمل او عامه پوهاوي پلانونه ترتيب او د کورونا ويروس د خپرېدو مخنيوي اضطراري کمېټې د فوق العاده غونډې تر تاييد وروسته راتلونکې غونډې ته وړاندې کړي.

یاده غونډه چې د ولسمشر غني په مشرۍ جوړه شوې وه، پکې د کورونا ويروس د مخنيوي په چارو بحث وشو او د ستونزو او د مشکلاتو د ژر حلولو په اړه اړوندو ادارو ته وظیفې ورکړۍ شوې

د کابینې غونډه په انلاین بڼه وشوه او وزیرانو ترڅنګ د بازې ولایتونو والیان هم شریک ول هغوي ته هم په اړوندو چارو کې لارښوونې وشوې دا هم باید یاده کړو چې په دغه غونډه کې د وزیرانو ترځنګ نور دولتي لوړ پوري چارواکې هم موجود د دغو چارواکو نظریات هم واوریدل شول.

د یادونې وړ ده چې افغانستان د پلازمېنې کابل په شمول ولایاتوکې د دوو میاشتو راهیسې کرنطین وو او عام وګړو نشو کولۍ چې بغیر له ضرورته بیرن په بازارکې وګرزي د ګرزنبندیز تر څنګ دولتي ادارات هم ټول رخصت ول او دولتې مامورین ټول په کورونو کې کرنطین شوي وو.

اوسمهال د دغې نوې طرحې له مخې به دولتي ادارات شفټوار کارونو ته ادامه ورکوي او کزنطین په تدریجي ډول باید ختم شي.دغه طرخه دې لپاره جوړه او تصویب شوه چې عام وګړونشوکولۍ چې خپله د ورځې مزدوري وکړي او د هیواد اقتصاد مخ په خرابیدو وو نو اوس به د دې طرحې له مخې په تدریجي ډول خلاص ضي او د هیواد اقتصاد مخ په خه کیدو شي.

دا هم باید یاده کړو چې افغانستان کې په کرونا ویروس اخته کسانو شمیر له ۱۵ زرو اووښتۍ او په تیرو ۲۴ ساعتو کې هم ګڼ شمیر هیوادوال په دغه ناروغۍ اخته شوي دي او دغه لړۍ ال هم دوام لري مونږ ټولو هیوادوالو ته پکار دي چې کرونا جدي ونیسو او د داکټرانو په توسعو باندې عمل وکړو.

کندهار: د کندهار ولایت چارواک د روغتیا وزیر ته راپور وړاندې کړ

ولسمشر اشرف غني احمد جواد عثماني د افغانستان د عامې روغتیا وزارت نوی سرپرست وزیر په توګه معریفي کړۍ دۍ. ولسمشر غني پرون سهار دوه جلا فرمانونه صادر کړل چې د عامې روغتیا وزارت سرپرست او وزارت ته د نوي ټاکل شوي وزیر په توګه د ښاغلي عثماني د ټاکل کیدو تصدیق وکړ

ډاکټر فیروزالدین فیروز مخکې د عامې روغتیا سرپرست وزیر په توګه دنده ترسره کوله. ډاکټر فیروز یوه اعلامیه خپره کړه او تایید یې کړه چې د عامې روغتیا سرپرست وزیر په توګه د هغه دنده پای ته رسیدلې. افغان ولسمشر محمد اشرف غني د عامې روغتيا پخوانی وزير ډاکټر فیروز الدین فیروز له دندې ګوښه کړی او پر ځای يې ډاکټر احمد جواد عثماني د چارسمبال وزير په توګه ټاکلی دی. 

ډاکټر فیروز الدین فیروز پنځه کاله د عامې روغتيا وزير وو چې تېره ورځ د ناڅرګند لامل پر بنسټ له دندې ګوښه شو. فيروز الدين فيروز له دې وړاندې د مشرانو جرګې له خوا لویې څارنوالۍ ته معرفي شوی وو. 

ډاکټر احمد جواد عثماني به د عامې روغتيا د سرپرست وزير په توګه کار کوي چې وروسته به ولسي جرګې ته د باور رايې لپاره ور وپېژندل شي.ډاکټر جواد عثماني له دې وړاندې د صحت او د اقتصاد وزارت د معین په توګه کار کړۍ دۍ

ویل کیږي چې جواد عثماني د استاد عطا نږدې کسانو څخه دۍ نوموړۍ با تجربه او وړ کس دې د روغتیا وزارت لپاره او کولۍ شي چې دغه وزارت چارې په سمه توګه مخې ته بوزي که څه هم د کویډ ۱۹ دغه وبايي ناروغۍ په سختو شرایطو کې د روغتیا متخصیصین با تجربه او وړ کسان پکاردی خو دغه نوۍ ټاکل شوۍ وزیر به وکولۍ شي چې دغه سخت وضعیت نه افغانستان وژغوري.

دا هم باید یاده کړو چې د عبدالله لخوا به هم ډیر ژر نور وزیران هم معریفي شي. که څه هم د عبدالله عبړالله په ټیم کې د لانجو او اختلاف خبر ورکړۍ وو خو ارګ بیا د نورو وزیرانو د ژر معریفي کیدو خبره هم کړې وه او ویلوی ېې وو چې ډیر ژر به د کابینې د مصالحې عالي شورا د تشکیل چارې بشپړې شي.

کرونا ویروس:متحده عرب اماراتو کرونا سره مبارزې په برخه کې نړۍ سره څومره مرسته کړې؟

متحده عربي امارات یواځینۍ هیواد دۍ چې د ټولې نړۍ سره ېې د کرونا سره مبارزې په برخه کې خورا زیاته مزسته کړې ده. دغه هیواد ټولې نړۍ ته د کرونا کۍټونو تر څنګ نور کرونا سره مبارزې لپاره درمل او نور مواد لیږلې دي.

یاد هیواد د افغانستان تر څنګ .ایران .پاکستان .عراق.سوډان . امریکا . یونان او نور اروپايي هیوادونو سره په دغه برخه کې مرسته کړې ده. په دې وروستیو کې عربي اماراتو د سوډان هیواد سره تازه مرستې کړي دي متحده عربي اماراتو نن یو مرستندویه الوتکه سوډان ته د ۱۱ میټریک ټنه طبي توکو سره لیږلې ترڅو د کویډ۱۹ د زیات خپریدو مخه ونیسي.

دغه مرسته به شاوخوا ۱۱۰۰۰ طبي مسلکی کسانو سره مرسته وکړي ځکه چې دوی د ویروس کنټرول لپاره کار کوي. پهسوډان کې د عرب اماراتو سفیر وايي چې اوسمهال سوډان ته د صخت او امنیت په برخه کې سختې مرستې ته ضرورت دۍ او مونږ پوره پوره کوشش کوو چې د سوډان طبي عمله او ډاکټران په سمه توګه طبي وسایلو باندې تجهیز شي.

د اپریل په ۲۲ ، متحده اماراتو یوې مرستې الوتکې سوډان ته اوه ۷ میتریک ټنه طبي سامان رسولې چې نږدې ۷۰۰۰ طبي متخصصین ترې ګټه پورته کوي عربي امارات غواړي چې د سوډان په څیر نورو هیوادونو سره او د دوي ډاکټرانو سره هم مرسته وکړي

د سوډان تر څنګ په دې وروستیو کې عربي اماراتو حکومت د عراق سره هم په دغه برخه کې مرسته وکړه . – یاد هیوادعراقي کردستان ته د شپږ میټریک ټنه طبي اکمالاتو لرونکې الوتکه ولیږله ترڅو د کرونا سره مبارزې کې دغې هیواد سره مرسته وشي او کرونا ویروس ته شکست ورکړي.

د عراقي کردستان سیمې ته د متحده عربي اماراتو قونسل ، احمد الظهري د مرستې رسولو په اړه وویل: “متحده امارات ویاړ لري چې عراقي کردستان سره مرسته کوي.. د دې همکارۍ په دوام به موږ د لمړني روغتیایی کارمندانو سره مرسته وکړو چې په سم ډول د دې ویروس سره مبارزه وکړو. ” هغه زیاته کړه: “متحده عرب امارات د عراق تر څنګ ولاړ دي ځکه چې دوی له دې سختو شرایطو ترڅنګ د خلکو د روغتیا او امنیت د تامین لپاره په نه ستړي کیدونکې هلې ځلې کوي

د یادونې وړ ده چې عربي اماراتو ټوله نړۍ سره د کرونا سره د مبارزې په برخه کې کومک کړۍ دۍ او لاهم دغه لړۍ دوام لري.یاد هیواد د افغانستان سره هم څو ځلې په یاده برخه کې مرسته کړۍ او طبي سامانونه ېې راستولي دي. دغه هیواد د اسیا ترڅنک د اروپايي هیوادنو سره هم مرسته کړې ده او ټنونو طبي سامانونه ېې لېږلي دي.

عمران خان اسامه بن لادن ته د شهید خطاب وکړ

د پاکستان دولت متحده ايالتو ته د طبي وسايلو مرستې لېږلي دي. کرونا ويروس د مبارزې لپاره د پاکستان حکومت له خوا متحدو ايالتو ته ماسکونه، ساتونکې جامې او نورو وسايلو مرسته کړې.  امریکا لخوا دغه مرستې ستایل شوې دي.

امریکا کې د پاکستان سفیر اسد مجید خان وویل چې دا مرسته له متحده ایالاتو سره د “دوستۍ او پیوستون نښه” ده ، چې د نړۍ ترټولو نه زیات کرونا له وجې ځپلی هیواد دی چې په کې۱.۵۷ ملیونه پېښې او شاوخوا ،۹۵۰۰۰۰مړه دي.

نوموړي وویل چې دغه توکي د پاکستان د هوایی ځواک کارګو الوتکه کې ورکړل شوي ول چې په مریلینډ کې د انډریوس هوایی اډې ته راوتلي وو. د متحده ایالاتو لوړ پوړو چارواکو د ۱۰۰۰۰۰ محافظتي ماسکونو او ۲۵۰۰۰ پوښونو کښتۍ د متحده ایالاتو فدرالي عاجل مدیریت ادارې (فیما) ته د مرستې لپاره وسپارل  


د متحدو ايالتو بهرنيو چارو وزير مايک پمپيو په يو ټوېټ کې  د پاکستان حکومت له دغه مرستو مننه کړې او دا يې بشر دوستانه مرستې بللې دي. پمپيو په ټوېټر ليکلي دي چې دا ډول مرستې کرونا ويروس پر وړاندې د پاکستان او امريکا د ګډې مبارزې ښکارندوي کوي. 


کرونا ويروس: کویډ۱۹ سره د مبارزې په برخه کې امريکا سره پاکستان مرسته وکړه


پاکستان په داسې وخت کې  له امريکا سره د کرونا ناروغانو د درملنې او د دغه ويروس د مخنيوي مرستې کوي، چې په خپله پاکستان کې ۵۰ زره کسان په دې ويروس ککړ او تر زرو نورو ژوند يې اخېستی دی. 

بلخوا نړۍ کې مثبتې پېښې له ۵ میلیونونه زیاتې شوې او څه باندې درې لکه کسان د دغې وبا له کبله  خپل ژوند له لاسه ورکړۍ دي. د  ډبلیو ایچ او ته په تېرو ۲۴ ساعتونو کې د ۱۰۶ زره نویو ناروغانو نومونه ورکړل شوي دي، چې د شمېر له پلوه یو غټ تعداد دۍ..

د متحده ایالاتو نه پرته بریتانیا او ایټالیا نه بعد تر ټولو ډېر د کورونا وېروس له کبله فرانسه کې خلکو خپل ژوند له لاسه ورکړۍ د بریتانیا د صحت وزیر مټ هنکوک وايي، هېواد کې د کورونا وېروس معاینې لپاره یوه نوې اله تجربه کېږي، چې په وینا یې په ۲۰ دقیقو کې به معلومات ورکوي.

د یادونې وړ ده چې کرونا لا هم په نړۍ کې په سرعت سره روانه ده او ښايي دغه لا نوره هم تیزه شي که څه هم په نړۍ کې لاک ډاون ختم کړۍ شوۍ دۍ.او یا هم محدودیتونو کې نرم والۍ راغلۍ دۍ خو بیا هم عام خلک په ویره کې دي او له کوزونو نه بهر نشي راوتلۍ او په کور کې بند پاتې دي. مومږ ته هم پکار ده چې باید دیر د احتیات نه کار واخلو او د کرونا ویروس نه څانونه په امان کې وساتو

د نړۍ تاریخي وباګانې

نړۍ کې وباګانو د انسانانو د خلقت څخه تر اوسه پورې په انسان سخت وختونه تېر کړي دي، همدې وباګانو ډېر کله د تاريخ مسير بدل کړی دی، وباګانو تل انسانان سخت ځپلي او کله کله يې بيا د لويو امپراتوريو او مدنیتونو پای هم راوستلی دى.

د ميلاد څخه وړاندې وباتقريباً ۵ زره کاله وړاندې په چين کې يو کلی وبا په کامل ډول له منځه يوړ، د وژل شويو خلکو بدنونه وروسته په يو کور کې راټول او وروسته ورته اور واچول شو، تاريخ پوهان وايي دا سيمه د چين په شمال ختيځ کې د هامين مانګاح سیمه وه، ويل کېږي دغلته وبا دومره په چټکۍ خورېده چې دغلته موجود خلک یې په ډېر لنډ وخت کې له منځه یوړل او بيا په دې سيمه کې د ژوند اثار ونه ليدل شول.د هامين منګاح د کشف څخه مخکې د چين په شمال ختيځه برخه کې يوه بله د مړو لویه هديره چې په ډليز ډول پکې د مړو د بدنونو پاتې شوني موجود و هم کشف شوه، پوهان وايي مياوزيګو سيمه هم ددې وبا قرباني شوې او وبا ټوله سيمه تخريب کړې ده.

د اتن وبا د ميلاد څخه ۴۳۰ کاله وړاندې د ميلاد څخه ۴۳۰ کاله وړاندې په يونان کې يوه وژونکې وبا رامنځته شوه، یوناني تاريخ پوه Thucdies وايي چې ددې وبا په پايله کې تر ١٠٠ زره زياتو کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړ، د دغه تاريخ پوه په وينا په اتن کې په ناڅاپي ډول په انسانانو کې ډېره لوړه تبه، د سترګو سور والی او التهاب، د خولې او ستوني وینې کېدل، د نفس يو چټل بوی، رامنځته شو.

د دې وبا د ډول د تشخيص کولو لپاره ساینس پوهانو ډېر زيات وخت څېړنې او سپړنې وکړې خو دقیق تشخيص یې لا تراوسه هم نه دی موندل شوى

د انتوني وبا ۱۶۵-۱۸۰ پريل پوډسي چې د مانچسټر پايتخت پوهنتون کې د تاريخ پوهنتون استاد و، د خپل کتاب (د منځنيو پېړيو نا اهلي) کې ليکي چې د روم عسکرو د پارت د شاهي دولت سره د جګړې وروسته چې د روم عسکر کله د روم امپراتورۍ پلازمېنې ته راغلل نو دغه وبا یې له ځان سره راوړه، پوهان دا وبا سرخکانو ته ورته شی ګڼي، خو تاریخ پوه پوډسي بيا وايي چې دې وبا د ۵ ميليونو څخه زيات انسانان له تېغه تېر کړل.

توره وبا ۱۳۴۶-۱۳۵۳ توره وبا د نړيوالو يوه ستره قاتله بلل کېږي، ويل کېږې دا وبا د اسيا څخه اروپا ته سرایت وکړ او د اروپا د لویې وچې نيمايي نفوس یې له منځه يوړ، پوهان وايي چې دې وبا د يرسینا پېستيس له باکتريا څخه سرچینه اخيستې وه، چې اوس یې نسل ختم شوی دى.

د هسپانیې وبا ۱۹۱۸-۱۹۲۰ ويل کېږي چې په دې وبا ۵۰۰ ميليونه خلک ککړ شوي و، د دې څخه د هرو پنځو نه يو کس مړ شوی و، د لومړي نړيوال جنګ په جريان کې د سالمې تغذیې نه شتون، په بدو‌ او سختو شرايطو کې د عسکرو تګ راتګ د دې ويروس خپراوی او تاثير نور هم زيات کړ، که څه هم دغه وبا ته د هسپانیې وبا ويل کېږي خو په لوی احتمال دا وبا په هسپانیا کې رامنځته نه شوه، ځکه د نړيوالې جګړې په مهال هسپانيه يو بې طرفه هېواد و او که داسې کومه وبا په دې هېواد کې منځته راغلې وای نو بېدون له سانسور یې رسنیو خپروله.

د ایډز وبا د ۱۹۸۱ څخه تراوسه د هغه ورځې چې ايډز خور شوی دی په نړۍ کې یې ۳۵ ميليونه خلکو څخه ژوند اخيستى، داسې اټکل کېږي چې د ايډز ويروس په لومړي ځل په ۱۹۲۰ کال کې د شماپنزو څخه انسانانو ته په غربي افريقا کې سرایت وکړ، داسې تخمين کېږي چې هغه خلک چې د ايډز ويروس لري ۶۴ سلنه یې د غربي افريقا په لاندینيو برخو کې اوسېږي. دغه ويروس قطعي سل سلنه تداوي نه لري، خو په ۱۹۹۰ ميلادي کال کې داسې درمل جوړ شول چې ناروغ کولی شي نورمال ژوند ته دوام ورکړي او د مرګ څخه خلاص شي، خو دا درمل به تل کاروي، تر نورو بيا ډېر هيله ورکونکی خبر دا چې په ۲۰۲۰ ميلادي کال کې دوه کسان ددې ويروس څخه سل سلنه روغ شول

ترکمنستان هم د کروناویروس له ویرې افغانستان سره سرحد وتړه

هرات کې چارواکي وايي چې ترکمنستان د کروناویروس د خپرېدو له ویرې سه شنبه (فبروري۲۵) سهار له افغانستان سره خپل سرحد تړلی دی.

د هرات ولایت د بهرنیو اړیکو مسول امین الله ازاداني رسنیو ته وویل چې ترکمنستان د هرات ولایت د تور غونډۍ بندر تړلی دی او د دواړو هېوادونو ترمنځ یې تګ راتګ بند کړی دی.

ښاغلي ازاداني وویل چې د ترکمنستان له چارواکو سره یې خبرې پیل کړي دي چې دا سرحد بېرته پرانیستل شي اوتګ راتګ هم عادي شي. تر دې دمه ترکمنستان په دې اړه رسمي څه نه دي ویلي.

ترکمنستان هغه مهال دا اقدام وکړ چې په هرات کې د کروناویروس یوه مثبته پېښه ثبت شوه. د افغانستان د روغتیا وزارت سلاکار او ویاند وحیدالله مایار امریکا غږ ته وویل چې په هرات کې د کرونا اوه نورې مشکوکې پېښې هم ثبت شوي دي. په هرات کې بېړنی روغتیايي حالت اعلان شوی دی.

هرات له ایران سره سرحد لري، افغانستان د یکشنبې په ورځ دا سرحد وتړه خو د سه شنبې په ورځ یې بېرته پرانیست. په ایران کې د کروناویروس له کبله یو شمېر کسان مړه شوي او لسګونه نور په دغه ویروس اخته شوي دي.

سلګونه زره افغان کډوال په ایران کې ژوند کوي چې افغانستان ته هم عادي تګ راتګ لري. د هرات د روغتیا رئیس عبدالحکیم تمنا له ایران څخه افغانستان ته د را ستېدونکو کډوالو په اړه اندېښنه وښوده. نوموړي امریکا غږ ته وویل له ایران څخه د را ستنېدونکو کډوالو د معایناتو لپاره کافي امکانات نه لري.

افغان حکومت وايي چې له ایران سره یې پر سرحد سیار طبي ټیمونه ګمارلي چې له ایران څخه افغانستان را روان خلک معاینه کړي او له معایناتو وروسته ورته د داخلېدو او نه داخلېدو اجازه ورکوي.